was successfully added to your cart.
Hoogtevrees

Hoogtevrees is een veelvoorkomende angst. Veel mensen leven een lang en gelukkig leven met hun hoogtevrees. Ze hebben er met andere woorden bepaald niet dagelijks last van. In sommige gevallen kan het echter handig of noodzakelijk zijn om over je hoogtevrees heen te komen. Gelukkig is deze angst heel goed te behandelen.

In dit artikel geef ik een korte inleiding over de diagnose en de behandeling van hoogtevrees. Ik bespreek hoe je hoogtevrees kunt herkennen (dat is niet zo moeilijk natuurlijk, maar wanneer is er nu sprake van een psychologische stoornis?), waar de klachten vandaan komen en hoe je ze kunt behandelen. Hieronder lees je een korte opsomming van de onderwerpen die ik behandel:

Wat is hoogtevrees


Het behoeft op het eerste gezicht waarschijnlijk niet heel veel uitleg wat hoogtevrees is, het woord zegt het immers al: vrees voor hoogtes. Hoogtevrees behoort echter tot de fobieën, oftewel de ziekelijke angsten. We noemen het ook wel Acrofobie. Daarmee is het dus officieel een psychologische stoornis.

Betekent dit dat iedereen die bang is voor hoogten een psychologische stoornis heeft? Nee, natuurlijk niet. Onderstaand filmpje moet je alleen zien als je geen last hebt van hoogtevrees. In het filmpje zien we de stuntman Oleg Sherstyachenko van pilaar naar pilaar springen op een gebouw van 43 verdiepingen hoog.

De meeste mensen krijgen van het bovenstaande filmpje hoogtevrees. Diep in onze genen zit een natuurlijke angst voor hoogte ingebakken. En dat is wel handig ook, want hoogten zijn natuurlijk gevaarlijk en angst zorgt er voor dat we ons niet onnodig in gevaarlijke situaties begeven.

Mensen met een fobische angst voor hoogten hebben echter veel sneller last van hoogtevrees (bijvoorbeeld als ze op het keukentrapje staan) en hebben ook veel meer last van angst. Hun angst is met andere woorden veel intenser. Het verschil tussen een “normale” hoogtevrees en een fobische angst voor hoogten is dus gradueel. In de volgende paragraaf zal ik meer uitgebreid bespreken hoe we hoogtevrees diagnosticeren.

Hoogtevrees diagnose


In de psychologie werken we met de DSM-V. Dat is het handboek waar alle psychologische stoornissen in staan. Hoogtevrees is geen op zichzelf staand lemma in de DSM-V. Het wordt gezien als een specifieke fobie en voor de diagnose van hoogtevrees moeten we dus kijken naar de diagnose van een specifieke fobie.

  • Angst voor een specifiek object of een specifieke situatie.
  • Als men in contact komt met de situatie of het object, volgt er (bijna) altijd direct een angstig gevoel.
  • Het onderwerp van de angst wordt actief vermeden of wordt ondergaan, maar dan met enorme angst.
  • De angst is groter dan je mag verwachten op basis van de situatie of de culturele context.
  • De angst en het vermijdingsgedrag houden langer aan dan zes maanden.
  • De angst of het vermijdingsgedrag zorgt voor een verminderd functioneren in sociale, werkgerelateerde of andere belangrijke situaties.
  • De klachten worden niet veroorzaakt door andere psychologische klachten, zoals bijvoorbeeld paniekaanvallen.

Wat betekent dit nu voor hoogtevrees? In het kort kun je stellen dat er voor deze fobie sprake moet zijn van een vrees voor hoogtes. Daarnaast heb je waarschijnlijk geen fobie als je alleen bang wordt wanneer je vanuit de 45ste verdieping van een gebouw kijkt. De hoogte moet er altijd zijn en ook groter zijn dan algemeen aanwezig.

Daarnaast is het vermijdingsgedrag een belangrijke factor. Mensen die bang zijn voor hoogtes, zullen misschien wel in een hoog hotel slapen, maar daar liever niet uit het raam kijken. Mensen met een fobie zullen direct al een kamer op de begane grond vragen om ervoor te zorgen dat ze niet met een grote hoogte geconfronteerd worden.

Veel fobieën worden nooit behandeld, omdat mensen er weinig last van hebben. Ze kunnen ze gemakkelijk vermijden. Bij hoogtevrees kan dit ook het geval zijn, want veel mensen hebben niet vaak te maken met grote hoogten. Het wordt dan ook pas problematisch wanneer je vrees je stoort in je werk of in je relaties. Als je bijvoorbeeld niet meer bij kennissen op de derde verdieping durft te komen of wanneer je een nieuwe baan niet aanneemt, omdat het kantoor te hoog is.

Een pure angst voor hoogten zorgt overigens hoogstwaarschijnlijk niet voor veel grote problemen. Er zijn echter verschillende soorten hoogtevrees die je leven een stuk ongemakkelijker kunnen maken. In de volgende paragraaf bespreek ik er een paar.

Soorten hoogtevrees

Allereerst onderscheiden twee verschillende soorten hoogtevrees:

  • Optische hoogtevrees. Deze vorm van hoogtevrees is een reactie op het zien van een hoogte of een hoogteverschil. Als je die hoogte ziet, reageert je lichaam daarop door direct angstig te reageren.
  • Cognitieve hoogtevrees. Deze vorm van hoogtevrees wordt aangejaagd door je gedachten. Je stelt je bijvoorbeeld voor dat je over de rand van een balkon valt, dat een hoog gebouw het niet houdt of dat je ergens vanaf valt.

Deze twee soorten van hoogtevrees kunnen ook tegelijkertijd voortkomen. Naast deze twee soorten angst, kennen we nog allerlei meer specifieke vormen van hoogtevrees:

Vrees om te springen: dit is de angst voor de gedachte: ik ga springen. Bijna iedereen heeft deze gedachte weleens gehad op grote hoogte, maar angstige mensen besteden daar veel meer aandacht aan en worden daar erg bang van. Varianten hierop zijn de angst om iemand anders over de rand te duwen of zelf door iemand geduwd te worden.

Vrees om te vallen: hierbij ben je zelf niet de veroorzaker van de valpartij, maar wordt deze veroorzaakt door een ongeluk of een plotseling duizelig worden. Je vertrouwt bij deze vorm van angst met andere woorden niet op je eigen vaardigheid om te blijven staan.

Vrees voor constructies die niet volstaan: Bij deze vorm van angst ben je bang dat een constructie het begeeft. Bijvoorbeeld een defect bakje in een kermisattractie, een balkon dat niet goed bevestigd is of een klif die afbrokkelt.

Waar komt hoogtevrees vandaan?


Uit onderzoek blijkt dat kinderen vrij snel een ontzag voor hoogtes ontwikkelen. Dit onderzoek is gedaan met een zogenaamde visual cliff. In onderstaande afbeelding zie je wat dat in houdt:

hoogtevrees onderzoek

De moeder nodigt het kind uit om over de rand van de visual cliff te kruipen.

De visual cliff is een afgrond met daarop een glasplaat. Het lijkt dus alsof er sprake is van een grote hoogte, maar deze is vanwege de glasplaat niet echt aanwezig. Als zeer jonge kinderen hier overheen kruipen, zullen ze zich niets aantrekken van de afgrond. Maar al na een paar maanden, houden ze er wel degelijk rekening mee. Enige angst voor hoogten blijkt dus ingebakken te zijn of wordt in ieder geval snel aangeleerd.

Maar waarom ontwikkelt een “normale” angst voor hoogte zich dan tot een fobie? Voor zover we daar nu inzicht in hebben, is er een aantal oorzaken aan te wijzen:

Traumatische ervaring: Als je ooit iemand (bijna) hebt zien vallen, is het mogelijk dat je een angst ontwikkelt voor hoogte. Dit kan zelfs gebeuren wanneer je van een afstand iets traumatische hebt meegemaakt (beelden in het nieuws) of zelfs enge beelden in een film gezien hebt. Zo hebben talloze mensen een liftfobie opgelopen door de film “Lift” van Dick Maas te zien.

Vermijdingsgedrag: Als je de normale angst voor hoogten erg serieus neemt, kan dat ertoe lijden dat je deze situaties maar liever uit de weg gaat. Dat heeft als vervelend effect dat de situatie alleen maar enger wordt. Dit kan uiteindelijk leiden tot een fobie.

Hierbij moet opgemerkt worden dat je aanleg voor fobieën ook wel erfelijk bepaald is. Niet iedereen zal een fobie ontwikkelen op basis van een traumatische ervaring, maar dit maakt de kans wel groter.

Hoogtevrees behandeling


De angst voor hoogten is goed te behandelen. We werken hier met Cognitieve Gedragstherapie. Daarmee pakken we zowel je overtuigingen over hoogten aan als je gedrag rondom hoogten (en dan vooral je vermijdingsgedrag)

Cognitief: Angst voor hoogten is volkomen terecht. De overtuiging: “als ik van een grote hoogte val, loopt dat waarschijnlijk niet goed af”, is volkomen terecht. Echter, mensen met hoogtevrees hebben vaak ook overtuigingen (cognities) die minder terecht zijn, bijvoorbeeld:

  • Dit gebouw kan elk moment instorten
  • Ik kan de angst niet aan
  • Straks spring ik over de reling
  • Als ik ergens bang voor ben kan ik die situaties maar het best vermijden

Het is de moeite waard om deze overtuigingen onder de loep te nemen. Dan blijkt dat je angst heel goed aankunt en dat je niet zomaar over de reling springt omdat je dat toevallig eens gedacht hebt. Een therapeut kan je hierbij helpen.

Gedrag: Zoals je hebt gelezen is vermijding een belangrijk onderdeel van hoogtevrees. Mensen die hoogtevrees hebben, zijn geneigd om hoogten uit de weg te gaan. De enige manier om over je angst heen te komen is echter om deze te confronteren. Dat betekent dat je hoogten niet moet vermijden, maar juist op moet zoeken.

Het idee hierachter is dat het alarmsysteem in je lichaam te scherp is afgesteld. Op het moment komt het al in opstand als er nog weinig is om bang voor te zijn. De kunst is dus om het alarmsysteem opnieuw af te stellen.

Dit doe je door een angstige situatie op te zoeken en niet weg te gaan. Dan kun je namelijk zien dat er niets gebeurt. Op basis daarvan zal de angst langzaam verdwijnen en daar leert het lichaam van, namelijk dat het in deze situatie niet nodig was om het alarmsysteem af te laten gaan.

Dit opzoeken, angstige situaties, doen we door middel van een angsttrap (ook wel angsthiërarchie genoemd). Op deze angsttrap zetten we situaties die gaan van spannend tot minder spannend. Op die manier kun je je lichaam stapje voor stapje leren dat het niet bang hoeft te zijn. Je kunt natuurlijk ook direct met de meest spannende situatie beginnen, maar de kans is dat die angst simpelweg te groot is. Daarom raden we je aan om het stapje voor stapje op te bouwen.

Als voorbeeld heb ik in de volgende paragraaf een angsthiërarchie gemaakt die je kunt doen in Amsterdam.

Een angstladder voor hoogtevrees in Amsterdam


Om het noodzakelijke met het aangename te combineren, presenteer ik hier een lijst met restaurants waar je koffie kunt drinken en een uitzicht naar buiten hebt. Ze gaan van niet zo hoog tot steeds hoger, om zo je angst voor hoogten langzaam op te bouwen:

Koffie op de eerste verdieping: er zijn voldoende cafés waar je koffie kunt drinken op de eerste verdieping. Wellicht kun je het eerst op een plek proberen waar je niet naar buiten kunt kijken, om het daarna een stukje moeilijker te maken door aan het raam te gaan zitten.

Nemo: je zult zelf koffie moeten meenemen als je nog niet zo hoog durft, maar dit gebouw is letterlijk een angsttrap. Je kunt zo hoog gaan zitten als je durft en eventueel elke kwartier een tree hoger. Bovenin kun je in de zomer wel koffie halen, maar het is je vergeven als je dat niet direct durft.

Hoogtevrees Nemo terras

Als je de trap rechts helemaal op durft, is er voldoende plek om daar even te gaan zitten.

Blue Amsterdam Kalvertoren: in dit restaurant zit je al flink hoog (in principe op het dak van de kalvertoren). Als extra opgave kun je hier met de lift gaan, die een glazen vloer heeft. Hier kun je dus naar beneden kijken terwijl je omhoog gaat. Als je dit nog niet durft, is er natuurlijk ook gewoon een trap.

OBA: de openbare bibliotheek in Amsterdam is behoorlijk hoog en heeft bovendien een prachtig uitzicht. Dit is al een aardig gevorderde locatie. Ze hebben bovendien een balkon, wat het voor veel mensen met hoogtevrees nog wat spannender maakt.

A’dam Toren: dit hotel in Noord is de ultieme oefening voor mensen met hoogtevrees. Het hotel telt 22 verdiepingen en op de bovenste verdieping is er een bar, een draaiend restaurant en een look-out in de buitenlucht. In de bar is er een plek waar de vloer vervangen is door glas, waardoor je het trottoir 20 verdiepingen lager kunt zien. Dat lijkt ons de ultieme uitdaging voor iedereen met hoogtevrees in Amsterdam.

Robert Haringsma

About Robert Haringsma

Robert Haringsma is psycholoog en onderzoeker. Hij schrijft over onderwerpen als stress, zelfvertrouwen, depressie en angst.

Leave a Reply