was successfully added to your cart.

Winkelmand

Passief agressief

Vraag je je wel eens af of jij passief agressief bent? Of denk je dat iemand in je omgeving passief agressief is? Ik ga je uitleggen wat passief agressief gedrag precies is. Waaraan je dit gedrag kunt herkennen en hoe ermee om te gaan.

Passief agressief gedrag is niet de beste manier om met (bijvoorbeeld) een conflict om te gaan. Er is een reden waarom passief agressief zijn in feite het uitdelen van een gemene klap is. Passief agressief gedrag is enorm frustrerend voor beide partijen. En het levert de passief agressieve persoon echt niets op. Ik ga dit allemaal toelichten. Check de inhoudsopgave voor wat nog meer aan de orde komt.

Wat is passief agressief?

Passief agressief is eigenlijk ‘vijandigheid met een laagje suiker’ of ‘verbloemde vijandigheid’. Het is niet zozeer een psychologisch probleem, maar wel iets waar een psycholoog je bij kan helpen.

Een voorbeeld. Een meisje is aan het studeren met haar vriend in dezelfde kamer. Ze is boos op hem. In plaats van dit te uiten naar hem, zet ze keihard muziek op haar laptop aan om hem dwars te zitten.

Bij passief agressief gedrag zegt de persoon niet dat hij bijvoorbeeld iets liever niet doet wat je van hem gevraagd hebt. Indirect doet hij gewoon niet wat je van hem verwacht.

Over het algemeen ligt aan passief agressief gedrag een angst ten grondslag. Angst voor en het willen vermijden van conflicten. En ook een gevoel van onvermogen en hulpeloosheid. Het gevolg hiervan is een onuitgesproken machtsstrijd. Deze stilzwijgende machtsstrijd kan verschillende vormen hebben. Je kunt hierbij denken aan:

  • Sarcasme
  • Zwijgen, niets zeggen
  • Sabotage (iets met opzet belemmeren of verstoren)
  • Geen complimenten geven
  • Op alles kritiek geven
  • Niet doen wat iemand gevraagd heeft
  • Intimiteit uit de weggaan
  • Vaak te laat komen
  • Vaak mopperen dat ze zich niet gewaardeerd of misleid voelen
  • Anderen de schuld geven

Passief agressief gedrag kan opzettelijk zijn, maar hoeft niet. Als iemand met opzet passief agressief is, is dit meestal om de ander uit te dagen om als eerste het conflict aan te gaan. Onopzettelijk passief agressief zijn, gebeurt omdat de ander dit toelaat. Een passief agressief iemand weet dit. Hij heeft van te voren al in de gaten van de ander dat deze niet tegen hem ingaat. En dat deze ander geen grenzen aangeeft.

Natuurlijk zijn we allemaal wel eens passief agressief naar een ander toe. Denk maar eens aan een keer dat je ‘ja’ hebt gezegd, en je ‘nee’ bedoelde. Dit is helemaal niet erg. In dit geval is het min of meer een strategie die we inzetten omdat we niet echt durven te zeggen hoe we ons voelen. We durven op dat moment niet eerlijk en open naar de ander te zijn.

Vraag je jezelf wel eens af of je passief agressief bent? Ik bespreek hier een aantal algemene signalen van passief agressief die je bij jezelf kunt herkennen. 

8 signalen dat je passief agressief reageert

Het is niet zo moeilijk om bij jezelf passief agressief gedrag te herkennen. Lees de volgende signalen eens door en kijk of je ze herkent.

  1. Het stellen van ‘dreigende’ vragen

Soms reageer je passief agressief op een manier die kan overkomen als een confrontatie of een belediging. Een voorbeeld hiervan is de reactie: ‘waarom zou je dat ooit denken?’ Of, de heel eenvoudige reactie: ‘ben je gek?’ (tenzij de ander natuurlijk echt gek aan het doen is zoals het willen opblazen van brievenbussen). Een dergelijke vraag daagt de ander meteen uit om defensief te reageren. En zul je waarschijnlijk niet de reactie krijgen die je hoopte.

  1. Zwaarmoedige uitlatingen

Een zwaarmoedige, trieste uitlating kan passief agressief gedrag zijn. Dit houdt in dat je graag iets zou willen, maar er niet direct naar vraagt. Bijvoorbeeld wanneer een vriend zegt dat hij naar een feestje gaat. En jij antwoordt: ‘ik wou dat ik ook kon komen’. Een betere reactie zou zijn: ‘zou ik ook kunnen komen’? Dit is een veel duidelijkere en directe vraag. Jouw vriend voelt zich door deze reactie niet onzeker of onder druk gezet.

Onder dit soort uitlatingen horen ook kleine krenkingen of beledigingen. Stel je voor dat een collega leuke nieuwe schoenen heeft. Deze zou je ook graag willen hebben. De reactie ‘ik wou dat ik ook zulke nieuwe schoenen had, maar helaas kan ik me dat niet veroorloven, mijn geld voor schoenen gaat naar de huur’. Waarschijnlijk een onopzettelijke reactie. Maar je collega kan zich schuldig voelen omdat hij iets kan doen of krijgen wat jij niet kan.

  1. Het uitdelen van dubbelzinnige complimenten

Soms gaan passief agressief gedrag en jaloezie samen. In dit geval reageer je niet op een manier dat je het leuk vindt of blij bent voor de ander. Je reageert dan onaardig.

Passief agressief en jaloezie

Bijvoorbeeld wanneer een vriendin haar verlovingsring aan je laat zien en zegt dat ze ten huwelijk is gevraagd. En jij wacht al jaren op een aanzoek van je vriend.

 ‘Leuk hoor’ of ‘ik had een grotere diamant verwacht’ zijn passief agressieve reacties.

Of wanneer een vriend een huis koopt en jij geen gewenste hypotheek kunt krijgen. Een passief agressieve reactie is hier bijvoorbeeld ‘dat wordt opknappen’.

Mocht je dit bij jezelf merken, dat je passief agressief reageert, neem dan even een stapje terug. En zeg dat je het niet zo meende. Bij een goede vriend kun je beter toegeven dat dit geen aardige reactie was. Of zelfs dat je een beetje jaloers bent. Je kunt er beter niet van uitgaan dat toch niemand jouw reactie zo opgevat heeft.

  1. Niets zeggen of negeren

Niets zeggen of negeren hoeft niet altijd passief agressief te zijn. Sommige therapeuten vinden het kijken op je smartphone tijdens een overleg, vergadering of wanneer iemand iets tegen je zegt toch een passieve agressieve reactie. Zij vinden dat je je smartphone niet naar een overleg moet meenemen. En wanneer bijvoorbeeld een collega je wilt aanspreken, je de smartphone meteen weglegt. Als je op dat moment echt een mail moet beantwoorden, laat dit de ander dan weten.

Het niet beantwoorden van iemands telefoontje of mail, negeren dus, omdat je boos bent op hem of haar is wel duidelijk passief agressief gedrag. In dit geval zeg je niet helder en eerlijk wat je voelt, maar geef je steken onder water en wacht je tot de ander deze steken oppakt. Als de ander dit niet doet dan kan hij of zij rekenen op stilte, zwijgen van jouw kant.

  1. Uitstellen, treuzelen

Uitstellen of treuzelen gaat nog een stapje verder dan negeren of niets zeggen. Een voorbeeld hiervan is dat wanneer je niet tevreden bent met je baan of jouw rol in een bepaald project, je niets zegt of doet. In plaats daarvan neem je extra lange pauzes of meld je je sneller ziek als een deadline dichterbij komt.

Dit voorbeeld laat zien dat je je verplichtingen niet nakomt. En ook nog eens op het laatste moment. Je kunt dit voorbeeld zien als het geven van een excuus dat het je niet gaat lukken, terwijl je dit in eerste instantie toch al niet wilde. Hierbij kun je zelfs de wetenschap van de gebeurtenis (in dit geval de deadline) totaal negeren.

Het passief agressieve gedrag hier heeft alles van negeren in zich en niets van het nemen van verantwoordelijkheid. Een ander voorbeeld hier is dat je aangeeft dat je een uitnodiging voor een feest niet hebt ontvangen of dat je deze bent kwijtgeraakt. Of dat het je totaal ontschoten is. Terwijl jouw eigenlijke reden om niet te gaan naar het feest heel anders is. Maar deze reden houd je verborgen.

  1. De ander buitensluiten

Het kan voorkomen dat je bijvoorbeeld een collega niet aardig vindt. Bij passief agressief gedrag bespreek je dit niet, maar doe je er alles aan om de collega buiten de groep te sluiten. Dit kun je doen door iedereen uit te nodigen voor de lunch behalve die collega. Een andere manier van buitensluiten is te roddelen over de collega. Of wat dacht je van om voor iedereen koffie te halen behalve voor die collega. Allemaal voorbeelden van passief agressief reageren.

  1. De ander saboteren

Een meer extreme vorm van buitensluiten is het openlijk saboteren van de ander. Als we kijken naar hetzelfde voorbeeld van de collega die je niet aardig vindt, dan kun je nu de collega verwijderen uit e-mailgroepen of uitnodigingen voor overleg. Of je ‘vergeet’ de collega op de hoogte te brengen van een gewijzigde datum voor een deadline. Als een andere collega je hierop aanspreekt, reageer je met ‘oh, ik had geen idee’, ‘het spijt me’ of ‘geen idee wat er gebeurd zou kunnen zijn’. Je laat hier duidelijk merken dat de fout in ieder geval niet bij jou ligt.

De ander saboteren kan ook gebeuren in persoonlijke relaties. Bijvoorbeeld wanneer je voor een vriendin een lekker stuk taart meebrengt, terwijl je weet dat ze op dieet is. Of een vriend aan te moedigen te gaan shoppen als hij moeite heeft met het sparen van zijn geld.

De reden voor dit soort ‘onschuldige’ passief agressieve reacties is meestal jaloezie of het gebrek aan discipline en doorzettingsvermogen.

  1. Lijstjes bijhouden

Je kunt heel teleurgesteld zijn wanneer een vriend niet op jouw bruiloft of verjaardag komt. Dit kun je natuurlijk gewoon zeggen of je kunt de teleurstelling loslaten. Bij passief agressief gedrag laat je dit niet los en onthoud je het. Op een bepaald moment zul je deze vriend met gelijke munt terugbetalen. Dus ga je niet naar zijn of haar verjaardag. Of nodig je hem of haar niet uit voor een feestelijk diner. In dit geval ben je niet bezig met een fijne en waardevolle vriendschap, maar met het bijhouden van lijstjes.

Na het lezen van deze signalen kun je je bedenken dat passief agressief reageren best naar is voor de ander. En natuurlijk ook voor jezelf! Misschien herken je maar één of twee van deze kenmerken van passief agressief gedrag. En neem je je voor om hier beter op te gaan letten.

Er zijn mensen die veel vaker of alleen maar passief agressief reageren. Dit zijn met name mensen die elke vorm van conflict uit de weg gaan. Veelal hebben ze weinig zelfvertrouwen en een lage eigenwaarde. De reden hiervoor kan gezocht worden in hun kinderjaren. Ze hebben nooit hun gevoelens mogen of leren uiten. Vooral boosheid. Ik ga hier verder in op wat de mogelijke oorzaken kunnen zijn van passief agressief gedrag.

Oorzaken passief agressief gedrag

Het is niet bekend wat precies de oorzaak is van passief agressief gedrag. Wel kunnen onderzoekers aangeven dat omgevings- en biologische factoren bijdragen aan het ontwikkelen van dit gedrag. Passief agressief gedrag ontstaat al in de kinderjaren. De manier van opvoeden, rollen en normen en waarden in het gezin, en andere gebeurtenissen in de jeugd kunnen factoren zijn die invloed hebben op het ontwikkelen van passief agressief gedrag. Denk aan verwaarlozing, kindermishandeling of harde straffen.

Ook het overmatig gebruik van alcohol of drugs en een lage zelfwaardering kan leiden tot agressief passief gedrag.

Verder kunnen bepaalde condities in de gezondheid gedrag veroorzaken dat veel lijkt op passief agressief. Een aantal van gezondheidsklachten die kunnen samenhangen van passief agressief gedrag zijn:

  • Stress
  • Depressie
  • Angststoornissen
  • ADHD
  • Oppositioneel-opstandige gedragsstoornis (ODD, een psychische aandoening waarbij een kind driftbuien heeft, ongehoorzaam is en problemen heeft in de sociale omgang.)
  • Bipolaire stoornis
  • Schizofrenie
  • Ontwenningsverschijnsel cocaïne

  Passief agressief gedrag is GEEN medische of psychische stoornis  

Een psycholoog kan je helpen om het gedragsprobleem in kaart te brengen. De psycholoog zal samen met jou een aantal vragen doornemen. Vragen over de kenmerken van het gedrag, gevoelens en gedachten en hoe jouw jeugd is verlopen. Mogelijke omgevingsfactoren of triggers voor jou en het passief agressief reageren, worden duidelijk. Samen bespreken jullie deze triggers en hoe ermee om te gaan.

Mocht de psycholoog geen aanwijsbare oorzaken of triggers voor het passief agressieve gedrag bij jou ontdekken, dan verwijst hij of zij je door naar een arts. Het kan zijn dat een onderliggend gezondheidsprobleem de kenmerken van het gedrag veroorzaakt. Hier heb ik het eerder al even over gehad.

Het is mogelijk dat je merkt dat iemand in jouw omgeving, een familielid of vriend, veel passief agressief vertoont. Stel hem dan voor een psycholoog te raadplegen. Dit kan best moeilijk zijn bij iemand die passief agressief reageert.

 Het kan helpen om hem te wijzen op het gedrag wat hij op dat moment toont. 

Dat brengt me bij hoe je het beste met een passief agressief persoon om zou kunnen gaan. Ik geef je een paar handige tips.

Tips omgaan met een passief agressief persoon

Passief agressief gedrag van een ander is zacht gezegd niet leuk. Een passieve agressieve reactie kan voelen als een klap in je gezicht. Vaak is dit gedrag niet heel duidelijk en moeilijk om grip op te krijgen.

We hebben allemaal wel eens te maken met een passief agressief persoon. Ik geef je een paar tips hoe je er mee om kunt gaan.

  1. Herken het gedrag voor wat het is: vijandig

Bedenk dat passief agressief gedrag gewoon vijandig gedrag is. Het is niet ‘onschuldig’ gedrag en zeker geen gedrag met een suikerlaagje. Als je het gedrag herkent als vijandigheid dan moedigt dit je aan om ermee te dealen.

Een grote fout die je kunt maken bij dit gedrag is om toegeeflijk te zijn. Als je eenmaal toegeeft aan passief agressief gedrag, verlies je jouw keuzes. Het is belangrijk om het gedrag als een machtsstrijd te zien. Het geeft je de mogelijkheid om dan bepaalde tactieken inzetten die je gebruikt in een machtsstrijd.

  1. Geef je grenzen aan en houd je hieraan

Maak duidelijk dat je niet toelaat dat je ander zich zo gedraagt.

Passief agressief gedrag en steeds te laat komen

Stel voor dat iemand steeds maar te laat is en dat dit jou dwarszit. Geef dit duidelijk aan. Zeg bijvoorbeeld dat als hij de volgende keer weer te laat is, je niet meer met hem afspreekt.

Eigenlijk laat je hiermee de passief agressieve persoon weten dat je niet meegaat in zijn of haar gedrag.

  1. Wees duidelijk

Soms is het best moeilijk om een passief agressief persoon te confronteren met zijn gedrag. Op zo’n moment kun je wel duidelijk zijn over het gedrag dat nu plaats vindt. Reacties als ‘dit doe je nou altijd’ gaan niet helpen. Een dergelijke reactie is te algemeen. Je kunt de persoon aanspreken op een specifiek stukje gedrag. Een voorbeeld. Als je het zwijgen of negeren vervelend vindt, leg dan uit aan de ander dat een bepaalde situatie waarin jij genegeerd werd, je als zeer vijandig hebt ervaren. Hierbij wijs je op het gedrag van de persoon precies voor wat het is en hoe het voor jou voelt: vijandig.

  1. Wees assertief in je communicatie

Assertief wil zeggen dat je met respect voor de ander communiceert. Belangrijk is dat je luistert naar de ander en niet de schuld legt bij de ander. Werk samen met de ander om een probleem op te lossen. Bevestig het gevoel van de ander. Dit wil nog niet zeggen dat je het met de persoon eens bent. Zo wordt het een win-win situatie voor beiden.

Wat nu als je passief agressief gedrag bij jezelf herkent. Wat kun je doen? Ook hier geef ik je een paar tips voor.

Tips om zelf niet passief agressief te zijn

Een paar tips hoe je zelf kunt stoppen met passief agressief reageren mogen hier natuurlijk niet ontbreken.

  1. Mindfulness

Sta stil bij je lichaam en wat je voelt. Je kunt ontdekken wanneer jouw acties niet verbonden zijn (niet kloppen) met je gevoelens of gedachten. Passief agressief gedrag is ook zelf-sabotage! Het zou bijvoorbeeld best eens zo kunnen zijn dat je geen promotie hebt gekregen juist door het passieve agressieve gedrag. De schuld wordt dan gelegd bij een ander, bijvoorbeeld dat de leidinggevende niet eerlijk is.

  1. Het is niet erg om boos te zijn

Boosheid kan je meer vertellen dan alleen maar boos zijn. Boosheid vertelt je wanneer iets niet klopt of goed voelt. Boosheid kan je helpen om je focus bij te stellen, je waarden en doelen te evalueren en relaties te versterken. Als je boos bent, is het oké om dit meteen te uiten. Natuurlijk wel op een assertieve manier, met respect voor de ander.

  1. Ga het conflict of je angst aan

Bij het durven aangaan van een conflict wordt duidelijk wat het probleem is. En komt er ruimte om het probleem op te lossen. Hierbij is een assertieve houding belangrijk. Je zult meer constructieve acties ondernemen om dit conflict op te lossen.

  1. Weet wat je wilt

Focus op dat wat je wilt bereiken. Misschien ben je wel gewend om heel bewust te zijn wat andere mensen denken en verwachten van jou. Je hebt je hierop aangepast. Wat jij nu precies wilt, is niet meer duidelijk. Alles staat in het teken van de agenda van de ander. En dan wordt het moeilijk om te zeggen ‘maar dit is wat ik wil’. Probeer in dit geval meer naar jezelf te luisteren. Dan is het voor jou (en ook voor de ander) duidelijker welke kant jij op wilt.

Herken je passief agressief gedrag van jezelf? Of herken je dit gedrag bij een familielid of vriend? Stel ons een vraag hierover via de comments.

Natuurlijk kun je ons ook bereiken voor een gesprek of behandeling. Onze psychologen zijn snel beschikbaar en hebben allemaal de kwalificatie van GZ-psycholoog.

Neem gerust contact met ons op via het formulier hiernaast.

  • Dit veld is bedoeld voor validatiedoeleinden en moet niet worden gewijzigd.
Diana Groos

About Diana Groos

Diana is contentmanager bij De Psycholoog. In samenwerking met het team van psychologen schrijft zij stukken over psychologische onderwerpen. Dit artikel is geredigeerd door een van onze psychologen.

Leave a Reply