was successfully added to your cart.
bloosangst

“Oh God, ik krijg het helemaal warm. Straks ga ik weer blozen! Dan zullen ze wel denken dat ik me ongemakkelijk voel. Ik hoop echt dat ik nu een keer normaal kan doen. Oh nee, daar heb je het al!”

Bovenstaande is een typische gedachtegang van iemand met bloosangst.

Binnen onze praktijk krijgen we regelmatig te maken met bloosangst. Dit is best een ingewikkelde aandoening, omdat de behandeling precies tegenovergesteld is aan wat je denkt. In dit artikel leg ik uit hoe bloosangst ontstaat en hoe we het behandelen.

Blozen

Laten we hier allereerst bespreken wat blozen nu precies is. Bijna iedereen weet wat we met dat woord bedoelen, maar waar wordt blozen nu precies door veroorzaakt?

Bloosangst Artikel

Het is nog een hele klus om een foto te vinden van iemand die bloost. Het is namelijk zo subtiel dat het op de foto bijna niet zichtbaar is.

Eigenlijk is blozen een bijwerking van spanning. Als je angstig wordt, maakt je lichaam zich op om te vechten of te vluchten. Je kent dit misschien ook wel als de fight or flight-respons. Die reactie zorgt ervoor dat je lichaam in grotere staat van paraatheid komt. Dat heeft als gevolg dat je:

  • Je hart sneller gaat kloppen
  • Je ademhaling gaat sneller
  • Je bloed sneller gaat stromen
  • Je gaat zweten


Je bloeddruk wordt dus flink hoger en dat kun je letterlijk zien aan de bloedvaatjes in je gezicht. Die worden ook meer doorbloed en dat geeft er een rode kleur aan.

In dit filmpje wordt op simpele wijze uitgelegd wat blozen is.

Blozen is dus een volstrekt onschuldig iets, maar als je denkt dat het heel erg is om te blozen, kun je erg bang worden om te blozen. Dan kan bloosangst ontstaan.

Wat is bloosangst?

Bloosangst is geen formele psychologische stoornis. Hij staat niet in het handboek voor psychologische stoornissen, de DSM-V. Toch behandelen we wel degelijk bloosangst. Dit doen we onder de noemer van sociale angst.

Mensen die bang zijn om te blozen zijn namelijk niet bang voor het blozen zelf. Het verschijnsel is immers volstrekt onschuldig. Waar ze wel bang voor zijn is het oordeel van anderen. Ze maken zich zorgen dat anderen minder van hun denken omdat ze blozen.

Bloosangst is een specifieke aandoening waarbij de oplossing het probleem is. Hieronder leg ik uitgebreider uit wat ik daar mee bedoel.

We nemen je angst serieus, maar niet té serieus
Als je bloosangst hebt, zul je ongetwijfeld wel eens te horen hebben gekregen: “Maar blozen is toch helemaal niet erg?”. We begrijpen dat je je niet helemaal serieus genomen voelt als iemand dat zegt. Daarom zullen we dat ook niet doen.

Aan de andere kant is blozen écht niet zo erg. En als je van je angst af wilt komen, is het belangrijk dat je dit zelf ook gaat inzien. Op enig moment zullen we daarom toch moeten zeggen dat blozen misschien iets minder erg is dan jij nu denkt. We hopen dat jij onze kant van het verhaal ook begrijpt.

De vicieuze cirkel van blozen

Mensen die erg bang zijn om te gaan blozen, zoeken over het algemeen naar een een methode om te stoppen met blozen. Stoppen met blozen is echter onmogelijk zonder medicijnen of operatie (over die opties gaan we het later hebben). Het is echter nog sterker. Hoe meer je wilt stoppen met blozen, hoe meer je gaat blozen. Dat noemen we de vicieuze cirkel van blozen. Hieronder beschrijf ik de verschillende stappen die je in deze cirkel doorloopt:

Stap 1 Primair blozen: Zoals ik hierboven al uitgelegd heb, wordt blozen veroorzaakt door spanning. In sociale situaties kun je om verschillende redenen gespannen raken. Denk aan de angst om iets verkeerds te zeggen of de angst om af te gaan. Het blozen dat om deze reden ontstaat noem ik hier even “primair blozen”. Dit is een natuurlijke reactie die ontstaat wanneer je schaamte voelt of gestrest raakt in een sociale situatie.

Stap 2 Secundair blozen: Als je bang bent om te gaan blozen, wordt je spanning alleen nog maar groter. Het blozen dat hierdoor ontstaat noem ik “secundair blozen”. Dit is het blozen dat wordt veroorzaakt door je angst om te gaan blozen. Door dit secundaire blozen wordt de angst in sociale situaties vaak ook weer groter, waardoor de kans op het primaire blozen ook groter wordt.

Stap 3 Reactie op blozen: Als er eenmaal sprake is van primair en secundair blozen, gaan mensen het blozen vaak uit de weg. Ze zoeken sociale situaties minder op en als het echt noodzakelijk is, houden ze zich angstvallig stil uit de angst om iets stoms te zeggen. Dit zorgt er onbedoeld voor dat ze ook minder sociaal vaardig worden, waardoor de kans groter wordt dat ze gespannen worden in sociale situaties. Dat maakt dat de kans op primair blozen ook weer groter wordt, waardoor de cirkel helemaal rond is.

bloosangst de vicieuze cirkel

De vicieuze cirkel van bloosangst

Dit betekent ook wat voor de behandeling van blozen. Wat mij betreft moet iemand altijd eerst werken aan het secundaire blozen. Dus aan de angst om te gaan blozen. Mensen die willen stoppen met blozen, zullen er namelijk nooit uitkomen.

Als je héél graag van je blozen af wilt, betekent dit namelijk dat je het blozen nog steeds heel erg vindt. Waarom zou je anders zo graag van iets af willen? En zolang de spanning voor het blozen nog bestaat, zul je ook blozen. Het blozen wordt immers veroorzaakt door de angst om te gaan blozen.

De enige manier om van het blozen af te komen is door het te accepteren en te werken aan je zelfvertrouwen. Als je het blozen namelijk niet meer zo serieus neemt, zul je er ook minder bang voor worden. En als je niet meer bang bent, bloos je ook niet meer zo erg.

Pas wanneer mensen om die manier het secundaire blozen hebben aangepakt, kunnen we werken aan het primaire blozen. Vaak is dat echter niet meer echt nodig. Als je hebt geleerd om vol zelfvertrouwen te zijn ondanks je gebloos, zul je waarschijnlijk ook veel minder sociale angst ervaren.

Een goede behandeling is daarom altijd gericht op het accepteren van blozen, niet op het voorkomen van blozen. Pas als je het blozen accepteert, kun je stoppen met blozen.

Casus: Hein

Hein komt bij ons omdat hij last van bloosangst heeft. Zijn bloosangst staat hem behoorlijk tegen in zijn leven.

Hij heeft bijvoorbeeld maar weinig vrienden omdat hij zich zorgen maakt over zijn blozen in het contact met nieuwe mensen. Daarom blijft hij liever omgaan met vrienden die hij al jaren kent.

Daarnaast heeft hij ook bepaalde carrièrekeuzes gemaakt in verband met zijn blozen. Zo is hij er van overtuigd dat hij ongeschikt is om met anderen te werken. Hij heeft daarom altijd als nachtwaker gewerkt. Na dat twee jaar gedaan te hebben verveelt hij zich echter enorm. Hij wil meer uit zijn carrière halen en heeft daarom besloten om zijn bloosangst aan te pakken.


De behandeling van bloosangst

Bloosangst valt onder de noemer sociale angst. Bloosangst is dus eigenlijk niet helemaal een correcte term. Mensen zijn immers niet bang om te gaan blozen, ze zijn bang dat andere mensen zien dat ze blozen. Mensen zijn bijvoorbeeld ook niet bang om thuis als ze alleen zijn te gaan blozen (en daar gebeurt het dus ook nooit). Toch gebruiken we bloosangst, omdat afkeurangst of “de angst voor de reactie van anderen wanneer je bloost” nogal omslachtige termen zijn.

Veranderen van je cognities

Zoals gezegd zijn mensen die bloosangst hebben heel bang om beoordeeld te worden. De belangrijkste stap in de behandeling van bloosangst is dan ook om naar deze overtuigingen te kijken. Hieronder noem ik een aantal overtuigingen die we vaak zien bij mensen met bloosangst. Eronder staan nieuwe overtuigingen die ik vaak suggereer:

Overtuiging 1: Als ik bloos, nemen mensen met niet meer serieus.Op deze overtuiging zijn een hoop varianten. Zoals: mensen denken dat ik dom ben, verlegen ben, dat ik iets te verbergen heb of dat ik me ongemakkelijk voel. 

Je kunt deze overtuiging op meerdere manieren tegenspreken. De simpelste opmerking is natuurlijk dat het allemaal best wel meevalt. Mensen met flinke bloosangst zullen dit echter bijna nooit geloven. Ze zijn er heilig van overtuigd dat andere mensen blozen zo ongeveer het ergste op de wereld vinden.

Laten we er daarom voor het gemak eens van uitgaan dat blozen inderdaad wat onbenullig gevonden wordt. Wat kun je dan het best doen? Daar heel gespannen door worden, proberen het verbergen en je rot schamen? Dat maakt het natuurlijk alleen maar erger! Misschien is het dan beter om je lot te accepteren en te doen alsof er niets aan de hand is. Als ik iemand zie die enorm bloost, maar daar volstrekt onbewogen onder blijft en verder een goed verhaal heeft, merk ik dat blozen binnen de kortste keren niet meer op.

In het kort wil ik maar zeggen: als je een handicap hebt, kun je die maar beter dragen als een man. Hoe meer jij je er voor schaamt, hoe meer het voor anderen ook ongemakkelijk zal zijn.

Overtuiging 2: Wat anderen van me denken, is enorm belangrijk. Dit ligt eigenlijk in het verlengde van het bovenstaande argument. Je gaat er niet alleen van uit dat mensen iets van je denken, maar ook dat het belangrijk is wat ze denken. 

Als je baas denkt dat je dom bent, is dat natuurlijk niet heel handig. Lang niet alle mensen hebben echter zo’n grote invloed op je leven als je baas. Als je bang bent om in een groep vreemden te gaan blozen, is dat bijvoorbeeld best gek. Je hoeft toch niets van die vreemden? Wat maakt het nu uit dat zij je onbenullig vinden als je bloost? Jij weet toch wel beter?

En over je baas gesproken. Blozen is maar een heel klein deel van je functioneren. Als je bloost, maar verder goede prestaties levert, lijkt het me stug dat je baas je dom vindt. Je prestaties zijn immers veel belangrijker dan je blozen.

Overtuiging 3: Ik moet zorgen dat ik niet meer bloos.
Het is heel normaal dat mensen met bloosangst het zichzelf kwalijk nemen dat ze blozen.

Zoals ik eerder in dit artikel al heb aangegeven, is juist het tegengestelde het geval. Hoe meer jij probeert om niet te blozen, hoe meer je gaat blozen. Als je het jezelf kwalijk neemt dat je bloost, zou je dit er bijna als extra stap in de vicieuze cirkel bij kunnen tekenen. Het secundaire blozen zorgt dan voor boosheid over het blozen en dat zorgt weer voor nog meer spanning. Zo maak je het jezelf wel erg moeilijk!

Het is je verantwoordelijkheid om je minder zorgen te maken over het blozen. Op het blozen zelf heb je geen enkele controle. Althans, je kunt het niet minder maken, alleen maar erger.

Er zijn natuurlijk nog talloze anderen overtuigingen die er spelen rondom bloosangst, maar deze drie komen bijna altijd voor. In gesprek met een psycholoog ga je kijken welke overtuigingen jou precies in de weg staan bij je bloosangst.

Veranderen van je gedrag

Overtuigingen kun je veranderen door er over te praten. Dat werkt soms heel goed. In andere gevallen kan het veel beter helpen om je gedrag te veranderen. Hieronder bespreek ik een aantal oefeningen die je kunt proberen om je blozen te leren accepteren.

Stoppen met vermijden: Een eerste belangrijk stap is om het vermijden van bloossituaties tegen te gaan. Bloossituaties is volgens mij niet een bestaand Nederlands woord, ik bedoel ermee: situaties waarin je bang bent om te gaan blozen. Mensen met bloosangst gaan die situaties vaak uit de weg, of bereiden zich voor op die situaties. Door bijvoorbeeld:

  • dikke make-up te dragen
  • mensen niet aan te kijken en zich op de achtergrond te houden
  • te zorgen dat ze erg koel blijven

De kunst is om deze vermijdingsgedragingen nu juist niet meer te doen. Geen make-up meer dragen, juist een extra jasje aan te doen etc. Op die manier kun je weer eens meemaken hoe erg het nu precies is om flink te blozen. Je zult merken dat de wereld niet vergaat als je bloost en dat mensen het je helemaal niet zo kwalijk nemen. Zo kun je leren om het blozen te accepteren en je minder aan te trekken van wat anderen van je denken.

Met Opzet Blozen: Een leuke oefening is om eens met opzet te gaan blozen. Probeer bij elke interactie of je kunt gaan blozen. Ik begrijp dat je nu denkt: dat is nu juist niet de bedoeling! Echter, je bent het toch hopelijk met me eens dat blozen niet in elke situatie zo erg is. Bij je vrienden bijvoorbeeld, bij je ouders of bij je partner. Of bij een wildvreemde die je nooit weer ziet.

Als je iemand kunt vinden bij wie je durft te blozen, zul je zien dat het je met geen mogelijkheid lukt. Hieruit blijkt maar weer dat je juist gaat blozen wanneer je het niet wilt. Na verloop van tijd kun je het ook proberen bij mensen bij wie je liever niet wil blozen. Je zult zien dat het blozen een stuk minder wordt als je juist probeert om te blozen.

Benoemen: Deze strategie kun je op twee manieren invullen. Je kunt beginnen om tegen mensen te zeggen dat je bloosangst hebt. Dat levert vaak interessante gesprekken op. Mensen zullen je vertellen dat het ze nog nooit is opgevallen dat je bloost en dat ze blozen helemaal niet erg vinden. Jij gelooft dat natuurlijk niet (althans, dat is bij de meeste van onze cliënten het geval), maar het spreken over blozen is al een manier om je minder aan te trekken van je blozen.

“Schaamte kan niet overleven in het licht.” Brener Brown

De andere strategie is om te zeggen wanneer je bloost. Dus als je voelt dat je begint te blozen, zeg je: “Ik ga er helemaal van blozen. Ik moet denk ik even nadenken over je vraag.” Het komt er hierbij op neer dat je het blozen niet probeert te verbergen, maar dat je het juist adverteert. Zoals de Amerikaanse schaamte-onderzoeker Brener Brown zegt: “schaamte kan niet overleven in het licht.” Als je dus praat over datgene waar je je voor schaamt, zul je zien dat de schaamte direct een stuk minder wordt.

Taakconcentratie

Mensen met bloosangst, houden zich vaak erg bezig met het feit of ze blozen. Zoals we al zagen bij de beschrijving van secundaire bloosangst, maken veel mensen zich zorgen over hun blozen. Bovendien willen ze het blozen voorkomen door er continu op te letten.

Uit onderzoek blijkt dat deze zelfgerichte aandacht het tegenovergestelde effect heeft en het blozen juist versterkt. Bovendien is zo de kans groot dat je mist dat mensen het blozen helemaal niet zo erg vinden. Je let immers alleen maar op jezelf en niet op de reacties van anderen.

Daarom kan het helpen om je aandacht vooral weer op het gesprek te richten en niet meer op je blozen. Dit kun je oefenen doormiddel van meditatie, maar ook door bijvoorbeeld naar een muziekstuk te luisteren en steeds een ander instrument te horen. Zo leer je specifiek aandacht geven aan een onderdeel van je ervaring, wat je weer in gesprekken kunt toepassen.

EMDR

Als je angst om te blozen veroorzaakt wordt door 1 herinnering die je nog in je geheugen gegrift staat, zullen we er soms voor kiezen om EMDR in te zetten. Deze methode kun je niet zelf doen, maar wordt door een psycholoog toegepast.

EMDR zetten we over het algemeen in bij de verwerking van traumatische gebeurtenissen. Bijvoorbeeld bij mensen die last hebben van een posttraumatische stress stoornis (PTSS).

We zien echter dat deze behandelvorm ook goed kan helpen bij angststoornissen. Daarbij is het wel belangrijk dat de start van de angst gegrond ligt in één specifieke gebeurtenis. In het geval van bloosangst kan het bijvoorbeeld zijn dat je een keer uitgelachen bent vanwege je blozen of dat iemand je er op gewezen heeft.

Casus Hein

De behandeling van Hein begint simpel. We gaan met hem bekijken welke overtuigingen hij heeft over blozen. Het blijkt dat hij er van overtuigd is dat blozen verschrikkelijk is en dat mensen je totaal niet serieus nemen als je bloost. Na enig overleg kan hij ook inzien dat dit wellicht wat overdreven is.

Daarom beginnen we meteen met gedragsexperimenten. Dit begint met het de weg vragen op straat. Nadat hij dit enkele keren gedaan heeft, probeert hij het te doen terwijl hij probeert te blozen. Dat vind hij flink eng, maar als hij het gedaan heeft is de opluchting groot.

“Dat ik me hier al die jaren door heb laten tegenhouden!”. Na ongeveer 10 behandeling, tijdens welke hij is gaan solliciteren en een baan gevonden heeft, gaat het een stuk beter met hem.


Stoppen met blozen door medicatie of operatie

Binnen het bedrijf hebben we wel even getwijfeld of we deze mogelijkheden ook in het artikel moesten vermelden. Wat ons betreft zijn deze behandelingen namelijk totaal niet noodzakelijk en zelfs potentieel gevaarlijk. We vinden echter dat iedereen de vrije keuze moet hebben, dus vandaar dat we besloten hebben om hier ook methoden te noemen die je van het blozen af kunnen helpen.

Medicatie: er zijn verschillende middelen die worden voorgeschreven om je blozen te stoppen. Bèta-blokkers om je bloeddruk te verlagen, Benzodiazepinen om je spanning te verlagen, Clonidine en Oxybutynine om te zorgen voor vaatvernauwing.

Hou er wel rekening mee dat deze middelen bijwerkingen hebben en dat je een totaal normaal menselijk verschijnsel aan het behandelen bent met medicatie. Bovendien werk je zo niet aan de onderliggende sociale angst. Omdat je nu niet meer bloost, wordt het bovendien moeilijker om daar mee aan de slag te gaan.

Operatie: Wanneer je gaat blozen, stroomt het bloed niet meer vrijelijk door je aderen, maar het hoopt zich op. Dat word gereguleerd door een zenuw en er zijn verschillende operaties mogelijk om die zenuw zo te beïnvloeden dat dit niet meer voorkomt.

Je kunt de zenuw blokkeren doormiddel van een clip, dat heet Endoscopic Sympathetic Block (ESB) heet. Iets rigoureuzer is het doorbranden van de zenus, wat Endoscopic Thoracic Sympathicotomy (ETS) heet. In deze folder van het VUMC kun je er meer over lezen.

Het effect van deze operaties is nog niet helemaal duidelijk en bovendien kunnen er bij elke operatie complicaties optreden. Ook hier werk je niet aan de onderliggende angst, waardoor je mogelijk op andere gebieden last kunt krijgen.

Bloosangst behandelen


Als je last hebt van bloosangst kun je met behulp van dit artikel wellicht proberen om er zelf wat aan te doen. Als je ergere last hebt, is de verstandig keus om eerst behandeling te zoeken bij een psycholoog. Pas als dat geen effect heeft, kun je kiezen voor medicatie. Pas in het allerlaatste geval is het verstandig om voor een operatie te kiezen.

Onze psychologen hebben veel ervaring met de behandeling van bloosangst en andere sociale angsten. We zetten daarvoor een combinatie in van cognitieve therapie, taakconcentratietraining en ontspanningsoefeningen. Uit onderzoek blijkt dat dit het beste effect geeft bij de behandeling van sociale angst1.

Wellicht ben je door het lezen van dit stuk bang geworden voor de behandeling omdat er dingen in staan die je liever niet doet. Wees echter gerust, een psycholoog doet de behandeling altijd op jouw eigen tempo.

Voor meer informatie kun je contact opnemen met onze psychologen via onze contactpagina.

  1. 1.Taylor S. Meta analysis of cognitive behavioral treatments for social phobia. J Beh Ther Exp Psychiatry 1996;27:1-9.
Robert Haringsma

About Robert Haringsma

Robert Haringsma is psycholoog en onderzoeker. Hij schrijft over onderwerpen als stress, zelfvertrouwen, depressie en angst.

Leave a Reply