was successfully added to your cart.

Winkelmand

paniekstoornis

We spreken van een paniekstoornis wanneer je lange tijd last hebt van steeds terugkerende paniekaanvallen. Een paniekstoornis is goed te behandelen, maar het is wel belangrijk dat je de goede aanpak kies. Anders loop je het risico dat je de klachten alleen maar erger maakt.

Mensen met een paniekstoornis maken (onbewust) twee grote fouten:

  1.  Allereerst gaan ze situaties uit de weg waarin ze ooit een paniekaanval hebben gehad of een paniekaanval kunnen krijgen.
  2. Ten tweede gaan ze extra scherp letten op hun gevoel om een paniekaanval op tijd te kunnen ontdekken.

Dit zorgt er echter voor dat je paniekstoornis alleen maar sterker wordt.

In dit artikel lees je:

  • Wat een paniekstoornis is
  • Hoe een paniekstoornis ontstaat
  • Wat je kunt doen om er overheen te komen
  • Wat het advies is dat zelfs veel psychologen verkeerd geven
  • Praktische oefeningen om direct mee aan de slag te gaan


Wil je direct met je paniekklachten aan de slag? Volg dan onze zes weekse “Training geen paniek“. Hier doorloop je de volledige behandeling voor de paniekstoornis met ondersteuning van een van onze psychologen. Liever met een psycholoog aan de slag. Vraag dan hier een intakegesprek aan.

Wat is een paniekstoornis?

De afgelopen jaren heb ik zeer veel cliënten met een paniekstoornis behandeld. Wat ik bijna bij elke cliënt zag, is dat ze heel bang waren voor hun paniekaanvallen. Daarom wil ik het artikel graag starten met deze opmerking:

Een paniekaanval is niets anders dan een normaal gevoel van (heftige) angst dat je niet als zodanig herkent. Er is dus echt geen reden om bang te zijn voor je paniekaanvallen.

De vraag blijft ook dan natuurlijk:  “Waarom heb ik zonder aanleiding aanvallen van paniek?” Om dat goed te kunnen uitleggen wil ik je eerst de casus van Miriam voorleggen (naam en bijzonderheden zijn in verband met privacy aangepast).

Miriam heeft een zeer drukke baan. Ze werkt al maanden van deadline naar deadline zonder de tijd te hebben om even bij te komen.

Drie maanden terug kreeg ze achter haar bureau een “inzinking” (zo noemt ze het zelf). Ze werd kortademig en duizelig en het schoot haar direct te binnen dat ze een hartaanval kreeg. Op dat moment trok ze zich terug naar de WC en daar kwam ze uiteindelijk wel weer tot rust. Ze heeft niemand op haar werk verteld van deze gebeurtenis.

Vanaf dat moment maakt ze zich grote zorgen om weer een paniekaanval te krijgen. Ze werk nu veel vanuit huis en op flexplekken om haar bureau maar uit de weg te gaan. Toch heeft ze afgelopen week weer een aanval gehad, dit keer thuis. Daar is ze zo van geschrokken dat ze haar huisarts bezocht heeft en die heeft haar aangeraden om een psycholoog te zoeken.

Aan de hand van de casus van Miriam kunnen we goed uitleggen hoe een paniekstoornis ontstaat.

Eerste episode: de eerste paniekaanval heeft waarschijnlijk te maken met haar gevoel van stress. Als die lange tijd te hoog is, kun je gemakkelijk last krijgen van een soort oververmoeidheid. Miriam heeft dat niet direct ingezien, daarom is ze er zo van geschrokken.

Oplettendheid: Miriam is enorm geschrokken van de eerste paniekaanval. Daarom is ze haar lichaam extra in de gaten gaan houden in de hoop dat ze een nieuwe paniekaanval snel herkent.

Normale dingen beter gaan voelen: omdat ze haar lichaam zo controleert, voelt ze allerlei dingen die er normaal ook wel waren, maar die ze nu pas echt ervaart omdat ze er aandacht aans schenkt. Dit maakt haar nog angstiger en doet haar helemaal denken dat er iets ernstigs aan de hand is.

Oefening paniekstoornis
In de mindfulness-meditatie kennen we de bodyscan. In deze vorm van meditatie ga je langzaam je hele lichaam af om te voelen wat daar gebeurd. Je start met de toppen van je tenen en werkt langzaam omhoog naar je kruin.

Wanneer je deze oefening doet, zul je al snel merken dat er allerlei gevoelens in je lichaam zijn die je normaal niet opmerkt. Bovendien ontstaan er veel gevoelens op het moment dat je aandacht geeft. Zo voelen veel mensen dat hun lichaam gaat tintelen bijvoorbeeld.

Deze oefening onderstreept maar dat je aandacht allerlei gevoelens in je lichaam kan veroorzaken.

Angstgedachten: allerlei dingen in je lichaam voelen is op zich niet zo erg, maar wel als je er allerlei angstgedachten bij hebt. De vader van Miriam heeft twee hartaanvallen gehad en daarom is ze enorm bezorgd dat zij ook hartklachten zal gaan krijgen.

Deze gedachten zorgen er voor dat ze nog meer gespannen raakt. Omdat angst een lichamelijk fenomeen is, versterkt het de sensaties die ze toch al voelde. Daardoor gaat ze nog sterker denken dat er iets mis is, wat haar angst weer versterkt.

Paniekaanval: Uiteindelijk zorgt dit hele proces voor weer een paniekaanval. Dit sterkt Miriam in haar overtuiging dat ze haar lichaam in de gaten moet houden, waardoor ze nog meer gaat controleren. Hieronder is dit proces in een plaatje weergegeven:

Het ontstaan van een paniekstoornis

Het ontstaan van een paniekstoornis

Een paniekstoornis is dus een vicieuze cirkel, als je er niets aan doet, wordt het over het algemeen alleen maar erger. Het is niet voor niets dat agorafobie (ook wel pleinvrees genoemd) vaak samen met de paniekstoornis voorkomt. Mensen gaan net zo lang situaties uit de weg, totdat ze het huis niet meer uit durven. Het is dus heel belangrijk om snel in te grijpen als je last hebt van een paniekstoornis.

Symptomen paniekstoornis DSM V

Wat zegt het handboek van psychologische stoornissen (De DSM V) nu over de symptomen van een paniekstoornis? Hieronder lees je de precieze beschrijving.

  1. Een paniekstoornis kenmerkt zich door steeds terugkerende paniekaanvallen zonder dat daar een aanleiding voor is. Deze paniekaanvallen gaan gepaard met in ieder geval vier van de volgende symptomen:
    • De angst om te sterven
    • Het gevoel dat je de wereld van een afstandje bekijkt
    • Koude rillingen
    • Een tintelend of verdoofd gevoel
    • Duizeligheid
    • Misselijkheid
    • Een onprettig gevoel op de borst
    • Kortademigheid
    • Het gevoel dat je verstikt raakt
    • Trillen
    • Zweten
    • Hartkloppingen
  2. De aanvallen hebben gezorgd voor de volgende gedragingen:
    • Je maakt je bezorgd over het opkomen van nieuwe paniekaanvallen.
    • Je gaat situaties waarin je paniekaanvallen kunt krijgen uit de weg
  3. De stoornis kan niet verklaar worden aan lichamelijke klachten, medicijngebruik of drugsgebruik
  4. De stoornis kan niet beter worden verklaard door een andere angststoornis.

Het laatste punt is belangrijk om bij stil te staan.

Bij een sociale fobie ben je voornamelijk bang voor het oordeel van anderen en niet voor de paniekaanval zelf.

Bij een fobie ben je vooral bang voor een specifieke situatie. Contact met deze situatie kan lijden tot een paniekaanval. Bij een paniekstoornis komen ze echter onverwacht op.

Dit zijn de belangrijkste angststoornissen die vaak verward worden voor een paniekstoornis.

Als je wilt weten of jij een paniekstoornis hebt, kun je ook de onderstaande vragenlijst afnemen. Deze paniekstoornis test kan in 95% van de gevallen juist voorspellen of je last hebt van een paniekstoornis. Let wel: een test kan nooit een vervanging zijn van een diagnose.

Paniekstoornis test

Met deze korte vragenlijst kun je een idee krijgen van de ernst van je paniekklachten.

Paniekstoornis overwinnen

De afgelopen jaren is er erg veel onderzoek gedaan naar de behandeling van de paniekstoornis. Daarom zijn we steeds beter gaan begrijpen wat je moet doen om paniekaanvallen onder controle te krijgen.

Met behulp van Cognitieve Gedragstherapie en Acceptance and Commitment Therapy proberen we de volgende punten te bereiken:

  • Je gaat vaker (en met opzet) paniekaanvallen krijgen zodat je kunt ontdekken dat er niets is om bang voor te zijn.
  • Je leert anders omgaan met de negatieve gedachten over paniekaanvallen
  • Als er toch een paniekaanval opkomt, leer je er anders mee omgaan
  • Uiteindelijk streven we er naar dat je minder aandacht geeft aan je lichamelijke gevoelens

Zoals je eerder wel hebt gezien, is de paniekstoornis een vicieuze cirkel. In de therapie proberen we die cirkel te doorbreken. Zo kun je de paniekstoornis overwinnen.

Je gedachten de baas

Allereerst is het belangrijk om je negatieve gedachten over paniekaanvallen te veranderen. Ik hoop dat dit artikel daar al wat aan heeft bijgedragen. Je hebt namelijk gelezen dat je paniekaanvallen niets meer zijn dan een verkeerd geïnterpreteerde angst. Dus geen teken dat je hartklachten hebt of dat je gek kan worden.

Elke cliënt heeft andere overtuigingen, maar dit zijn de gedachten die ik in behandeling het vaakst voorbij zie komen:

  • Ik ga flauwvallen. Dit is vrijwel onmogelijk. Flauwvallen heeft te maken met een lage bloeddruk, terwijl angst juist zorgt voor een hoge bloeddruk.
  • Ik krijg een hartaanval. Ik raad je zeker aan om een bezoekje aan de dokter te brengen, maar als die hartklachten uitsluit is het onwaarschijnlijk dat dit speelt.
  • Ik word gek. Ik heb nog nooit gehoord van iemand met paniekaanvallen die gek werd. Ook van bevriende psychologen en psychiaters heb ik nog nooit zoiets gehoord.
  • Ik verlies de controle. Ook dit komt bijna nooit voor. Mensen die een paniekstoornis ontwikkelen, hebben juist een grote behoefte om controle te hebben. De kans dat ze die zomaar laten varen is dan ook gering.

Ik geloof heus dat je wat ik schrijf niet direct gelooft. Tenminste, bij mijn cliënten is het nog nooit zo simpel gegaan. Daarom is het zo belangrijk om je overtuigingen zelf te onderzoeken. Ga nu eens kijken naar wat er echt gebeurd en of dat overeenkomt met je gedachten. Zoals een cliënt van me ooit zij:

Ik heb er nog eens over nagedacht en het is wel heel onwaarschijnlijk dat ik een supermarktgebonden hartafwijking heb. Met hartklachten die alleen in de supermarkt opspelen.

Hieronder gaat het over het experimenteren met paniekgevoelens. Ook die oefeningen kun je gebruiken om je overtuigingen over paniek te onderzoeken.

Experimenteren met paniek

Als je een paniekstoornis hebt, ben je per definitie heel bang om een paniekaanval te krijgen. Cliënten doen er dan vaak ook van alles aan om paniekgevoelens uit de weg te gaan. Dat is echter zonde, want als je de paniekgevoelens nu eens echt aangaat, kun je ontdekken dat er weinig is om bang voor te zijn.

Wat veel psychologen verkeerd doen
Veel cliënten die bij mij komen, hebben al het een en ander aan behandelingen geprobeerd. Ik hoor dan vaak dat andere coaches of psychologen ontspanningsoefeningen hebben voorgeschreven. 

Nu is dat niet per se verkeerd. Op een zeker moment in de behandeling kunnen ontspanningsoefeningen best een rol spelen. Je moet echter enorm oppassen dat je de ontspanningsoefening niet gaat inzetten om paniekaanvallen te voorkomen. Of dat je ze gaat toepassen op het moment dat de paniekaanvallen opkomen.

Op die manier worden ontspanningsoefeningen namelijk een vorm van vermijdingsgedrag en dat is nu juist wat je probeert tegen te gaan.

Nu is het zo dat veel mensen niet zo heel vaak last hebben van paniekaanvallen. Bovendien is het zo dat paniekaanvallen niet altijd gelegen komen. Tijdens een vergadering op je werk is het lastig om een paniekaanval maar te laten komen. Zeker aan het begin van de behandeling.

Daarom kiezen we er voor om paniekaanvallen met opzet op te roepen. Hiervoor hebben we een aantal oefeningen:

  • Een minuut lang in hoog tempo diep ademhalen
  • Een minuut lang door een rietje ademen
  • In hoog tempo rondjes draaien, zo lang als je volhoudt
  • Met je hoofd heen en weer bewegen op een hoog tempo
  • Op een stoel gaan zitten met je hoofd tussen je benen en zo even wachten. Vervolgens in hoog tempo weer omhoog komen met je hoofd.


Al deze oefeningen zullen je een vreemd gevoel geven. Als je last hebt van paniekaanvallen, zullen deze vreemde gevoelens je al snel angst aanjagen. Op die manier gaan ze heel veel lijken op paniekaanvallen. Je kunt je nu een aantal vragen stellen:

  • hoe lang duurt zo’n paniekaanval nu?
  • hoe erg kan ik de paniekaanvallen maken?
  • hoe vaak moet ik een oefening doen voordat hij niet angstig meer is?
  • wat is het verloop van de angst tijdens een paniekaanval?

Op die manier kun je er achter komen dat angst nooit lang duurt en eigenlijk helemaal zo spannend niet is. Vervolgens kun je langzaam gaan oefenen in de praktijk. Je start dan met dingen die enigzins spannend zijn en kunt langzaam opbouwen naar dingen die je nu nog heel eng vindt (durf je de ademoefening bijvoorbeeld te doen in de supermarkt?).

Vervelende gevoelens accepteren

Zoals je hebt gelezen, ontstaan paniekstoornissen doordat je lichaam heel scherp in de gaten gaat houden. De behandeling van een paniekstoornis is geslaad wanneer je dit niet meer doet.

Helaas is dit niet te realiseren door je de direct opdracht te geven. We noemen dit het witte ijsbeer probleem. Probeer maar eens een minuut lang niet aan een witte ijsbeer te denken. Je zult merken dat je dan juist de hele tijd aan een witte ijsbeer gaat denken.

paniekstoornis ijsbeer

Het is onmogelijk om bewust ergens niet aan te denken.

Met behulp van methoden uit de mindfulness-meditatie kun je jezelf leren om je gedachten te sturen en om gedachten die er toch zijn minder serieus te nemen. Dat helpt enorm bij de behandeling van een paniekstoornis.

De drie bovenstaande onderdelen, spelen een belangrijke rol in de behandeling van de paniekstoornis. Daarnaast zijn er nog talloze andere tips en trucs, maar die komen aan bod in de behandeling van een paniekstoornis.

Behandeling van paniekstoornis

Heb je behoefte aan begeleiding bij de behandeling van je paniekstoornis? Volg dan onze “Training-geen-paniek“. In deze zes-weekse cursus via internet, doorloop je de behandeling van paniekstoornissen. Met behulp van praktische opdrachten, tips en trucs leer je om van je paniekaanvallen af te komen. Hierbij wordt je ondersteund door een van onze psychologen.

Als je behoefte hebt aan meer ondersteuning, kun je ook een gesprek met een van onze psychologen plannen. Hiervoor kun je gebruik maken van onze aanmeldpagina. Je kunt daar direct een psycholoog bellen of ons een bericht sturen. Wij selecteren dan een psycholoog voor je.

Robert Haringsma

About Robert Haringsma

Robert Haringsma is psycholoog en onderzoeker. Hij schrijft over onderwerpen als stress, zelfvertrouwen, depressie en angst.

2 Comments

  • Brandy de Bruin schreef:

    Hoi Robert, Allereerst dank voor dit hartstikke goede artikel. Ik heb een verleden van hyperventilatie en paniekaanvallen. Op mijn 16de kreeg ik mijn 1e aanval en rond mijn 40ste heb ik dankzij psychologische hulp de hyperventilatie en paniekaanvallen onder controle gekregen. Inmiddels ben ik 62 en tot voor 1 jaar geleden ging het goed met mij. Al moet ik zeggen dat het altijd wel een zwakke plek bleef/blijft in stressvolle periodes.
    Sinds oktober 2017 heb ik een te snelwerkende schildklier waar ik met radioactief jodium voor behandeld ben. De snelwerkende schildklier heeft er voor gezorgd dat ik weer regelmatig hyperventileer en in de paniek schiet. Hoewel ik verstandelijk weet dat het geen kwaad kan raak ik toch weer de controle kwijt. Ik weet best wat ik moet doen maar het blijft een gevecht! Na het lezen van dit artikel heb ik weer de moed om mijn angsten aan te pakken. Dank daarvoor. Vriendelijke groet, Brandy de Bruin

    • Robert Haringsma schreef:

      Dag Brandy,

      Bedankt voor je bericht. De snelwerkende schildklier zorgt duidelijk voor allerlei gekke gevoelens die dan weer gemakkelijk lijden tot paniekaanvallen. Gewoon laten komen die angst en als je dat aandurft zelfs wat overdrijven. Je zult zien dat er niet veel spannends gebeurd en dat is de eerste aanzet om er vanaf te komen.

      Succes!

      Groeten,

      Robert

Leave a Reply