was successfully added to your cart.
Slaappillen

Veel huisartsen schrijven gemakkelijk slaappillen voor. Veel van hen geven daar nauwelijks uitleg bij. Dat is een slechte zaak, want slaappillen kunnen enorm verslavend. Erger is dat ze eigenlijk ook nog niet zo goed werken ook. In dit artikel vertel ik je over verantwoord gebruik van slaappillen en over de aanpak die veel beter werkt om jou in slaap te krijgen. 

Ik ben Robert Haringsma. Ik behandel als psycholoog mensen met slaapproblemen. Wetenschappelijk de best onderzochte behandelmethode zorgt in 80% van de gevallen voor een betere slaap. Helaas weten maar weinig mensen hier van. Daarom grijpen ze al snel naar slaappillen.

In dit artikel lees je:

  • Welke soort slaappillen er zijn
  • De slaappillen die absolute geldverspilling zijn
  • Wat de bijwerkingen zijn
  • Wat huisartsen je eigenlijk horen te vertellen (maar vaak vergeten)
  • De methode die je helpt om beter te slapen zonder pillen

Training Natuurlijk Slapen

Direct met je slaapproblemen aan de slag? In onze Training Natuurlijk Slapen doorloop je in zes weken een programma om weer op een Natuurlijke manier te kunnen slapen.
Meer weten? Lees hier verder over de training.

Verstandig gebruik van slaappillen

Laat ik dit artikel beginnen met een waarschuwing. Als je nu last hebt van slapeloosheid, is het niet verstandig om direct naar slaappillen te grijpen. Een psychologische behandeling heeft altijd de voorkeur.

Dat is niet alleen maar een mening van mij. Dit is (inter)nationaal gezien de richtlijn van zorgprofessionals, gebaseerd op talloze wetenschappelijke onderzoeken.

Het Nederlandse huisartsen genootschap zegt bijvoorbeeld dit:

“De behandeling van slapeloosheid is bij voorkeur niet-medicamenteus […] Indien de huisarts slaapmedicatie geeft […] niet meer dan vijf tot tien tabletten. Bij chronisch slaapmiddelengebruik probeert de huisarts de patiënt te laten stoppen.”

En in de richtlijnen van de American Academy of Sleep Medicine staat dit te lezen:

“Psychological and behavioral interventions are effective and recommended in the treatment of […] insomnia. […] Pharmacological treatment should be accompanied by patient education regarding: (1) treatment goals and expectations; (2) safety concerns; (3) potential side effects and drug interactions; (4) other treatment modalities (cognitive and behavioral treatments); (5) potential for dosage escalation; (6) rebound insomnia”

Hier staat direct ook al beschreven wat de gevaren van slaappillen zijn:

  • Er zijn bijwerkingen
  • De middelen kunnen niet goed samengaan met andere medicatie
  • Mensen gaan over het algemeen steeds meer gebruiken
  • Als je stopt met medicatie krijg je vaak last van meer slapeloosheid dan toen je begon
  • En dat alles terwijl de psychologische behandeling van slaapproblemen beter werkt

Psychofysioloog professor Gerard Kerkhof zegt in een interview

“In de richtlijnen staat dat die middelen niet langer dan vier weken mogen worden gebruikt. Dat is niet voor niets. Op langere termijn verstoren ze de eigen slaaphormoonwerking en zorgen ze voor slaapstoornissen”

Dat lees je goed. De middelen kunnen slaapstoornissen veroorzaken.

Denk ook niet dat slaapmiddelen wondermiddelen zijn die je helpen om sneller in slaap te komen. Uit onderzoek1 blijkt dat mensen die slaappillen nemen ongeveer 4 minuten sneller in slaap komen en 1 uur langer slapen dan mensen die een placebo nemen. Je kunt je afvragen of dat de moeite waard is.

Hiermee is overigens niet gezegd dat slaappillen in alle gevallen slecht zijn. Tussen de regels van wat hierboven beschreven staat, kun je al lezen wat verantwoord gebruik van slaapmedicatie is:

  1. Slaappillen kunnen je helpen om bij te slapen als je nu te moe bent voor therapie.
  2. Slaapmiddelen kunnen je helpen als je chronische slapeloosheid hebt die niet reageert op psychologische behandeling.

Een van de symptomen van slapeloosheid is dat je denkt dat deze een lichamelijke oorzaak heeft. Ga er dus niet bij voorbaat al van uit dat jij chronische slapeloosheid hebt. Dit is iets dat je eigenlijk alleen na therapie kunt vaststellen.

Helaas zien we nog veel te vaak dat huisartsen slaapmiddelen zonder meer voorschrijven. Dus zonder verdere informatie en zonder de hoeveelheid te beperken. Dat is niet verantwoord gebruik en dat zou je huisarts eigenlijk moeten weten.

Waarschuwing!
Ga nooit voor eigen dokter spelen door medicatie via internet te bestellen. Slaapmedicatie kan enorm verslavend zijn en die verslaving is veel moeilijker te behandelen dan je slaapproblemen.

Merken slaapmiddelen

Er zijn talloze middelen beschikbaar om mensen die slecht slapen te helpen. Ik bespreek hier de vier soorten slaappillen die ik in de praktijk vaak tegenkom. Benzodiazepinen, antidepressiva, melatonine en homeopatische middelen.

Benzodiazepinen

De meest gebruikte slaappillen in Nederland zijn Benzodiazepinen. In de Verenigde staten zijn die bekend als “Benzo’s”, in Nederland kennen we ze veelal als “pammetjes” omdat de merknamen eindigen op “pam”.

In 95% van de gevallen dat een slaapmiddel wordt voorgeschreven door een huisarts, gaat het over “pammetjes”. Laat je niet door die onschuldig aandoende naam voor de gek houden, het gaat hier wel degelijk over heftige geneesmiddelen met soms heftige bijwerkingen en een verslavende werking.

Hoe werken benzodiazepinen

Benzodiazepinen werken op de GABA-receptoren in je hersenen. Wanneer deze receptoren “bezet” worden, wordt de communicatie tussen de verschillende onderdelen in je hersenen bemoeilijkt. Daarom krijg je er een rustig gevoel van.

Vanwege dat rustgevende gevoel, worden benzodiazepinen ook wel gebruikt in de behandeling van angstklachten.

We onderscheiden kortwerkende benzodiazepinen en langwerkende. Kortwerkende gebruiken we vooral als slaapmiddel, langwerkende vooral als middel tegen angst. Hieronder beschrijf ik de middelen die het meest voorgeschreven worden voor slaapklachten.

Lormatezepam (merknaam: Noctamid®)

Zorgt vaak voor hoodfpijn. Oppassen met alcohol en niet gebruiken tijdens de zwangerschap. Er zijn aanwijzingen dat je er depressief van kunt raken en zelfmoordgedachten van kunt krijgen. Dit gebeurt niet vaak, maar is wel iets om in de gaten te houden.

Temazepam (Normison®)

Dit is een wat langer werkend middel, wat vaak voor slaperigheid, vergeetachtigheid en duizeligheid overdag zorgt. Ook komt het vaak voor dat mensen geheugenverlies melden als ze dit middel gebruiken.

Zolpidem (Stilnoct®)

Dit middel heeft wat meer bijwerkingen. Vaak komt het voor dat mensen last krijgen van hoofdpijn, duizeligheid, misselijkheid, slaperigheid overdag en afvlakking van het gevoel.

Zopiclon (Imovane®)

Ook deze slaappil werkt vaak door overdag. Mensen voelen zich daardoor suf en vermoeid overdag. Verder wordt een vieze smaak in de mond of een droge mond gerapporteerd.

Er zijn nog veel meer soorten benzodiazepinen. Een (niet allesomvattende) lijst is: Brotizolam (Lendormin®), Diazepam (Diazemuls®, Stesolid®) ook wel bekend als valium, Flunitrazepam (Rohypnol®), flurazepam, Loprazolam (Dormonoct®), Loprazolam (Dormonoct®), Midazolam (Dormicum®), Nitrazepam (Mogadon®), Oxazepam (Seresta®),

Het farmacotherapeutisch kompas geeft aan dat deze de vier middelen die ik hierboven beschreven heb, beter geschikt zijn voor de behandeling van slaapproblemen. Deze middelen zijn kortwerkend en er is veel ervaring mee. Vraag gerust bij je huisarts na waarom er gekozen is voor een andere benzodiazepine als dat het geval is.

Overigens geeft ook het farmacotherapeutisch kompas aan dat:

“De behandeling van slapeloosheid is vooral niet-medicamenteus. Voor een geneesmiddel is alleen plaats in uitzonderingsgevallen, zoals bij acute ernstige slapeloosheid of ernstig disfunctioneren overdag, en dan alleen kortdurend gedurende enkele nachten.”

Slaappillen verslavend?

Hoe groot is de kans op een verslaving aan slaappillen nu eigenlijk?

Bij benzodiazepinen is die kans in principe honderd procent als je de middelen verkeerd gebruikt. Je zou ze niet langer dan tien dagen moeten gebruiken en liefst korter dan vijf dagen. Wanneer je ze langer gebruikt, treedt bijna altijd verslaving op.

Dat komt doordat je lichaam went aan het middel. Om toch goed te kunnen slapen, heb je dan meer van het middel nodig. Als je meer gaat slikken, worden de bijwerkingen echter ook sterker. Uiteindelijk moet je zoveel benzodiazepinen slikken om in slaap te komen dat de bijwerkingen bijna ondragelijk worden.

  Benzodiazepinen zijn in geen enkel geval geschikt voor de langere termijn. Gebruik ze daar dan ook niet voor.  

Antidepressiva voor slaapklachten

Mensen die depressief zijn, hebben vaak last van slaapproblemen. En mensen die niet kunnen slapen, lopen een verhoogd risico om depressief te worden. Dat depressie en slaapklachten iets met elkaar te maken hebben, was dan ook al langer duidelijk.

Uit onderzoek blijkt dat antidepressiva soms kunnen helpen om in slaap te komen. Ook hier geld: probeer dit pas nadat je therapie een kans gegeven hebt.

  Depressie en slaapklachten zijn soms moeilijk uit elkaar te halen. Als je denkt dat je slaapklachten voortkomen uit je depressie, is het verstandig om de depressie eerst te behandelen.  

Waarom antidepressiva helpen om in slaap te komen, is nog niet helemaal helder. Omdat deze slaappillen minder verslavend zijn dan benzodiazepinen, zijn ze geschikt voor mensen met chronische slapeloosheid. Als je een antidepressivum voorgeschreven krijgt voor slapeloosheid, zal het waarschijnlijk een van de volgende drie zijn:

Amitriptyline

Bijwerkingen zijn droge mond, misselijkheid, gewichtstoename en een hoge bloeddruk. Oppassen met alcohol en recreatieve drugs omdat deze het effect van de medicatie versterken.

slaappillen amitriptylineTrazodon

Bij dit middel komt het vaak voor dat de slaperigheid overdag doorzet. Ook bij dit middel is het oppassen geblazen met alcohol.

Mirtazapine (remeron®)

Ook bij dit middel wordt er zeer vaak gesproken van slaperigheid overdag. Daarnaast kan er sprake zijn van misselijkheid en braken.

Deze middelen zullen alleen bij stevige, langdurige slaapklachten voorgeschreven worden. Zowel benzodiazepinen als de hierboven beschreven antidepressiva kun je alleen via de apotheek verkrijgen. Melatonine kun je zelf bestellen en daarom gaan we het hieronder over dit hormoon hebben.

Melatonine en homeopathische middelen

Melatonine is een supllement dat vrij verkrijgbaar is in natuurvoedingwinkels en webshops die vitaminen verkopen. Melatonine wordt in je lichaam aangemaakt en geeft daar het signaal dat het tijd wordt om te slapen. Het is dan ook niet zo gek dat we vermoeden dat melatonine helpt om in slaap te komen.

Gelukkig kunnen we dat vermoeden gemakkelijk onderzoeken. Je geeft een bepaalde groep mensen wel het supplement en een andere groep geef je een suikerpilletje (placebo). Vervolgens ga je kijken hoe goed deze groepen in slaap komen en hoe lang ze doorslapen.

Als je een aantal van dat soort onderzoeken doet, kun je vervolgens alle resultaten op een hoop vegen en kijken wat er uit alle onderzoeken komt. Dit heet een meta-analyse. De resultaten van zo’n meta-analyse kunnen behoorlijk goed voorspellen hoe het echt zit.

slaappillen meta analyse

De uitkomsten van een meta-analyse gelden als een sterk bewijs binnen de wetenschap

Er zijn drie meta-analyses die kijken naar de effectiviteit van melatonine. 234en uit elke analyse komen ongeveer dezelfde drie punten:

  1. Melatonine is ongevaarlijk. Mensen hebben geen nare bijwerkingen
  2. Melatonine helpt in veel gevallen niet om sneller in slaap te komen
  3. Als het toch helpt, is het effect heel klein. Mensen die melatonine gebruiken vallen gemiddeld tien minuten sneller in slaap dan mensen die een placebo slikken.

Op zich is er dus niets mis met het slikken van melatonine. Je zult er niet snel schade van ondervinden als je de voorschriften op het etiket aanhoudt. Anderzijds zul je ook niet heel veel baat ondervinden van het gebruik.

Homeopatische slaapmiddelen

Over homeopatische slaappillen kunnen we nog veel korter zijn. Praktisch iedere medische professional gaat er vanuit dat homeopathie niet werkt.

Dat heeft te maken met de manier waarop homeopathie zou moeten werken. Een homeopathisch middel wordt verkregen door een werkzame stof enorm te verdunnen met water. Zo sterk te verdunnen dat het middel scheikundig gezien niet eens meer aanwezig is. In de onderstaande video wordt het principe van die verdunning heel duidelijk uitgelegd:

Daarnaast is er ook veel onderzoek gedaan naar de werkzaamheid van homeopathie. Op dezelfde manier als hierboven al beschreven. Een deel van de deelnemers krijgt een homeopatisch middel, een ander deel krijgt een placebo. Een suikerpil waarvan we weten dat hij niet werkt. Achteraf wordt gekeken welk middel het grootste effect heeft.

Er zijn zoveel van dit soort onderzoeken gedaan, dat er niet alleen een meta-analyse gedaan kon worden, maar ook een meta-analyse van meta-analyses. Uit dat onderzoek dat al in 2002 5 gedaan werd, kwam duidelijk naar voren dat homeopathie niet beter werkt dan een placebo pilletje;

There was no homeopathic remedy that was demonstrated to yield clinical effects that are convincingly different from placebo.

Het is dan ook niet voor niets dat fabrikanten van homeopathische medicijnen in Nederland niet op hun verpakkingen mogen zetten waar je het middel bij helpt, omdat er onvoldoende is bewezen dat het helpt.

Die term placebo is belangrijk genoeg om nog even op door te gaan. Deze werpt namelijk licht op het echte probleem achter je slaapklachten.

  Omdat homeopathische middelen zo sterk verdund zijn, zijn ze volstrekt ongevaarlijk. Bovendien zijn ze relatief goedkoop. Als jij er van overtuigd bent dat deze middelen werken, kun je ze dan ook zoveel en zovaak als je wilt gebruiken.  

Waarom alle slaappillen soms toch werken

Benzodiazepinen, antidepressiva, melatonine, homeopatische slaappillen, CBD-olie, hypnose en rustgevende muziek. Je kunt het zo gek niet bedenken of ik ken wel iemand met slaapproblemen die er enorm baat bij heeft gehad.

Voor een tijdje, daarna was het uitgewerkt.

Kunnen we op basis daarvan stellen dat al deze middelen toch werken? Of is er iets anders aan de hand?

Waarschijnlijk is er iets anders aan de hand. Om te begrijpen wat dat precies is, helpt het om te begrijpen waar de meeste slaapklachten vandaan komen. Deze zijn psychologisch van aard en kunnen ongeveer zo samengevat worden:

“Je angst om niet in slaap te kunnen komen, zorgt ervoor dat je niet kunt slapen.”

Slaapproblemen beginnen vaak met een periode van verstoorde slaap die allerlei redenen kan hebben. Je hebt last van stress, kunt even niet meer sporten of hebt verkeerd gegeten bijvoorbeeld. Dat zorgt ervoor dat je niet goed kunt slapen.

Op zich is dat niet problematisch. Mensen die slaapklachten ontwikkelen, gaan dat slechte slapen echter zien als een teken dat er iets mis is met hun slaap. Daarom worden ze bang dat ze morgen weer niet kunnen slapen. Die angst zorgt er voor dat ze inderdaad niet in slaap komen.

Een pilletje (welk pilletje dan ook) kan helpen om die angst onder controle te krijgen. Het helpt je om weer te vertrouwen op je eigen vermogen om in slaap te komen. Als dat vertrouwen terug is, kom je weer heerlijk in slaap. De pil heeft gewerkt!

magische slaappillen

Als je gelooft in een “magische slaappil” zal die daarom vaak ook werken.

Totdat je, net zoals elk mens, weer eens niet goed in slaap kunt komen. Welke reden dat dan ook mag hebben. Omdat jij een geschiedenis met slaapklachten hebt, word je hierdoor weer angstig. Nog angstiger dan je voorheen was. Je ligt nu namelijk wakker ondanks het feit dat je een pil neemt. Zelfs deze pil, die toch zo goed werkte, helpt jou niet om in slaap te komen. Je moet wel echt een hopeloos geval zijn!

Vaak is dit het punt waarop mensen naar nog zwaardere middelen grijpen of combinaties van middelen. Daarnaast wordt het vertrouwen in je eigen vermogen om te slapen steeds minder. Zo helpen slaappillen je in veel gevallen van de regen in de drup.

Psychologische behandeling van slaapproblemen

Als je langdurig van je slaapklachten af wilt komen, is psychologische behandeling de aangewezen methode. Dat zeg ik niet alleen omdat ik psycholoog ben. Verschillende internationale behandelstandaarden zeggen dat slaap het best psychologisch behandeld kan worden. Het experimenteren met slaappillen zou pas moeten beginnen als een behandeling echt niet aanslaat.

Een dergelijke behandeling bestaat uit verschillende elementen. Ik zal deze hier allemaal bespreken.

Stap 1: gedragsmatige interventies

Veel mensen die slecht slapen, vertonen gedrag dat hun slaap in de weg staat. Ze slapen bijvoorbeeld in het weekeind lang uit, sporten nog laat in de avond of kijken tot vlak voor het slapen gaan TV.

In de behandeling van slaapklachten werken we aan goede slaapgewoonten die je juist helpen bij het in slaap vallen.

Stap 2: gebruik maken van slaapschuld

Hoe langer je niet slaapt, hoe slaperiger je wordt. Je lichaam bouwt elk uur dat je wakker bent een slaapschuld op en die kan alleen maar ingelost worden op het moment dat je slaapt.

Door die slaapschuld met opzet op te bouwen, kun je er voor zorgen dat je veel gemakkelijker in slaap komt. Dat kun je doen door bewust minder te gaan slapen. Daarnaast helpt het als je overdag flink moe wordt.

  Slaaprestrictie is een van de best onderzochte manieren om beter te slapen. Je gaat dan bewust minder lang in bed liggen.  

Stap 3: angstgedachten aanpakken

Mensen met slaapklachten zijn er over het algemeen van overtuigd dat er iets ernstig mis is met hun vermogen om normaal te kunnen slapen. Die overtuiging zorgt er voor dat ze slecht in slaap kunnen komen.

Met behulp van de cognitieve therapie kunnen we deze angstgedachten onderzoeken en tegengaan. Zo herwin je langzamerhand het vertrouwen in je eigen vermogen om in slaap te komen weer terug.

Stap 4: Ontspanningsoefeningen

De angstgedachten zorgen er vaak ook voor dat je lichaam gespannen is. Die spanning zorgt er voor dat je minder goed in slaap kunt komen.

Verschillende ontspanningsoefeningen helpen om je lichaam klaar voor slaap te maken. Je kunt er hier een groot aantal vinden.

Uit onderzoek blijkt dat een methode die deze verschillende onderdelen combineert in tachtig procent van de gevallen goede resultaten geeft. Mensen die deze behandelmethode vormen, slapen sneller en slapen langer door. Deze positieve effecten gelden niet alleen voor de korte termijn, maar blijven ook op de lange termijn aanwezig. Dat is het belangrijkste verschil tussen slaappillen en therapie.

Uit een meta-analyse van onderzoekers aan de VU, blijkt dat zelfhulp bijna even goed werkt als therapie. 6 Daarom heb ik een training ontwikkeld die je via internet kunt volgen. Je kunt meer informatie over deze training vinden op deze pagina.

  1. https://www.researchgate.net/publication/12641458_Meta-analysis_of_benzodiazepine_use_in_the_treatment_of_insomnia
  2. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed?term=15649737
  3. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16423108
  4. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16473858
  5. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1874503/
  6. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18952469
Robert Haringsma

About Robert Haringsma

Robert Haringsma is psycholoog en onderzoeker. Hij schrijft over onderwerpen als stress, zelfvertrouwen, depressie en angst.

Leave a Reply

Wil jij nu direct beter slapen?

Download ons gratis ebook

"5 Oefeningen om Snel in Slaap te komen"

Gebaseerd op het laatste onderzoek

(al 5000x  gedownload)

Wil jij nu direct beter slapen?

Download ons gratis ebook

"5 Oefeningen om Snel in Slaap te komen"

Gebaseerd op het laatste onderzoek

(al 5000x  gedownload)