Verveling

‘Ik vervéél me!’ Dit gevoel hebben we allemaal vast eens hardop gezegd. Op het moment zelf kan dit erg vervelend zijn. Maar… is het echt zo erg? Heel eerlijk gezegd hou ik ook niet van verveling. En toch kan ik dit gevoel de laatste tijd een beetje ombuigen. Ik ga je hier uitleggen wat verveling is, waar het vandaan komt en hoe je verveling kunt tackelen.

Heb je vaak last van verveling? Weet je niet wat je tegen die verveling kunt doen? Ben je het moe om maar weer eens iets te verzinnen tegen de verveling? Moet je naarstig op zoek naar afleiding? En heb je het liefst direct een rijtje met tips wat te doen tot je beschikking? Voordat je je dadelijk ECHT gaat vervelen? En het gevoel hebt er (dan) niet meer uit te komen?

Het lezen van dit artikel kan je op andere gedachten brengen. En daarmee een ander, fijner, in ieder geval genuanceerder gevoel geven bij verveling. Check de inhoudsopgave voor wat er aan de orde komt.


Wat is verveling nu eigenlijk?

Er is niet echt een definitie voor. Verveling kun je omschrijven als een psychische of emotionele gesteldheid die iemand ervaart als hij niets in het bijzonders hoeft te doen, niet geïnteresseerd is in zijn omgeving, of het gevoel heeft dat een periode of dag saai en langdradig is.

Sommige psychologen vinden verveling iets van deze moderne en culturele tijd. Een andere kijk is dat verveling ook nog een soort van strategie is om te dealen met de ontevredenheid van deze moderne tijd.

Uit beide omschrijvingen komt naar voren dat het in ieder geval te maken heeft met de (persoonlijke) ervaring van tijd en moeite met zingeving.

Verveling heeft te maken met moeite met je betrokkenheid of je aandacht voor iets. Dit kan zijn:

  • Wanneer je wordt belemmerd om betrokken te zijn in een gewenste situatie.
  • Wanneer je wordt verplicht of gedwongen tot betrokkenheid in een niet gewilde situatie.
  • Wanneer je gewoonweg niet betrokken kunt zijn of blijven in een bepaalde situatie.

Je zou kunnen denken dat verveling een beetje lijkt op depressie of apathie. Iemand met apathie toont weinig emoties en is niet enthousiast en gemotiveerd. Dit is iets anders dan verveling. Ook kun je verveling niet vergelijken met een situatie waarin je mediteert en ontspannen bent. Of even een break nemen van je al je gedachten.

Verveling is echt een op zichzelf staande toestand. Het is niet leuk, onaangenaam. Het is een gevoel van lusteloosheid, hangerigheid en niet geïnteresseerd zijn. En tegelijkertijd is er een wens naar stimulans, plezier, verpozing, sensatie.

En verveling start juist als alles oké is en we het rustig aan kunnen doen. Als we even geen druk meer ervaren en we eigenlijk gewoon even niets kunnen doen. Als we gewoon kunnen relaxen dus…

Rust is goed, maar de verveling is er nauw mee verwant.

– Voltaire, Frans schrijver en filosoof,1694-1778

Een beetje verveling kennen we allemaal en is niet erg. Wel onplezierig, maar duurt maar even. En voordat we het weten, zijn we al met iets anders bezig en is de verveling weg. Daarentegen kan verveling, en zeker als die een wat langere tijd aanhoudt, een behoorlijk effect hebben. Laten we hier eens naar kijken.  

Mogelijke effecten van verveling

Voor sommige mensen is verveling een motivatie om risicovol of ongezond gedrag te vertonen. Dit geldt zeker voor mensen die zich vaak vervelen en minder zelfcontrole hebben.

Verveling kan leiden tot risicovol gedrag

Zij neigen dan eerder naar het gebruik van alcohol, drugs of overmatig eten. Ze kunnen ook meer risico’s aangaan, zoals gokken, veel te hard rijden of veel geld uitgeven.

Bij verveling zien we ook geestelijke afwezigheid. Iemand heeft dan weinig aandacht voor de dingen of is zelfs vergeetachtig. Het ontbreekt hem aan veelvuldige afleiding. Deze geestelijke afwezigheid maakt een wezenloze indruk.

Als deze wezenloosheid langer voortduurt, dan kan dit gevolgen hebben voor het dagelijkse leven. En zelfs problemen voor de langere termijn opleveren.

Frequente verveling kan leiden tot lethargie. Hierbij slaapt iemand veel en maakt een duffe en mentaal slome indruk. Dit kan weer gepaard gaan met depressie of apathie. Gelukkig is deze lethargie, als symptoom van verveling, op te lossen door onder andere het verminderen van stress en goede voeding.

Verveling kan dus zichtbare gevolgen hebben voor het dagelijks leven. Mensen die geen (langdurige) verveling ervaren, presteren beter op verschillende gebieden. Bijvoorbeeld werk, opleiding en autonomie (zelfstandigheid en eigenheid).

Let wel: dit soort serieuze effecten zijn mogelijk bij mensen die zich snel vervelen. Dus eerder neigen naar verveling.

Wat zou nu een oorzaak kunnen zijn van langdurige verveling? Dit is niet zo gemakkelijk aan te geven. Tenminste, de exacte oorzaak. Onderzoekers hebben dit wel onderzocht. Hun bevindingen licht ik hier toe.

Mogelijke oorzaken van verveling

Verveling kan een vorm zijn van hulpeloosheid die is aangeleerd. Deze vorm van verveling komt heel dichtbij het ontwikkelen van een depressie. De oorzaak is hier terug te vinden in de opvoeding.

Bij deze opvoeding groeit een kind op in een omgeving waarin weinig prikkels of stimulansen zijn. Ook wordt een kind hier niet toegestaan of aangemoedigd om te communiceren met zijn of haar omgeving. Dit kind krijgt geen vaardigheden aangeleerd om de interactie aan te gaan met de omgeving. En zal deze vaardigheden dus niet ontwikkelen.

Een andere oorzaak kan te vinden zijn in een lerende omgeving: op school. Verveling kan hier ontstaan door een gebrek aan begrip. 

Als een kind het lesmateriaal niet kan volgen en begrijpen dan kan dat overkomen als verveling bij het kind. Het tegenovergestelde kan ook een oorzaak zijn. Namelijk dat het onderwijs te simpel en niet uitdagend is voor een kind. Dit kan ook leiden tot verveling.

‘Verveling’ is een moeilijk onderwerp voor onderzoek omdat verveling niet objectief is. Iedereen voelt en ervaart verveling op zijn eigen manier. En dit is voor wetenschappers erg moeilijk om te te meten.

Wat kunnen we nog meer zeggen over hoe verveling ontstaat… Een ieder is verschillend in hoeveel spanning en nieuwe situaties, uitdagingen we nodig hebben.

Mannen lijken eerder geneigd te zijn zich te vervelen dan vrouwen. En mannen zullen eerder risicovol gedrag aangaan, vinden gevaarlijker vermaak leuker en zullen eerder vinden dat hun omgeving saai is.

Mensen die snel verveeld raken, ervaren hun omgeving niet als levendig, stimulerend of verrijkend. Ook kunnen deze mensen zichzelf niet zo goed vermaken. Ze vinden het moeilijk om uit hun comfort zone te komen. Het tegenovergestelde is ook waar. Mensen die juist veel behoefte hebben aan spanning. Zij willen meer dan alleen het gewone alledaagse leven en hebben veel meer uitdaging nodig. Het liefst ervaren ze vaak een soort rollercoaster om hun focus te houden.

Verveling kan ook sneller ontstaan door onze tijd en cultuur. We hebben zoveel bronnen aan vermaak (tv, internet, games, films, social media). Een overload dus voor onze zintuigen. Dit zorgt voor minder tijd en kans om zelf na te gaan waar onze interesses en passies liggen.

Als je minder zelfbewust bent, kun je sneller verveeld raken. Een zelfbewustzijn hebben we nodig om na te gaan wat we voelen en wat we echt willen. Wanneer je dit weet van jezelf kun je gemakkelijker dingen doen die je leuk vindt en een gevoel van tevredenheid geven.

Bij verveling speelt de mate van focus of betrokkenheid die je hebt een rol. Hier heb ik het al in het begin over gehad. Iemand met ADHD  zal zich eerder vervelen dan iemand die zich goed zijn aandacht en focus kan houden.

En ja, wat ook meespeelt is een stofje in je hersenen! Dopamine. Dit stofje zorgt voor een gevoel van geluk. En wordt aangemaakt als een soort ‘beloning’ van je gedrag. Snel verveelde mensen hebben minder van dit stofje.

Nu is verveling iets dat deel uitmaakt van ons dagelijks leven. Iedereen verveelt zich wel eens. Een logische gedachte die dan opkomt: ‘dan zou er toch ook een nuttige kant aan moeten kunnen zitten’?! Interessante vraag! Dit brengt me bij de andere kant van verveling. En die is er echt!

Verveling is niet alleen saai!

En wel om de volgende redenen.

  1. Verveling hangt samen met nieuwsgierigheid

Als je je verveelt, zul je op zoek gaan naar andere dingen, uitdagingen, doelen. Dit is de nieuwsgierigheid die we in ons hebben.

Er is een onderzoek geweest waarin een aantal mensen in een kamer werd gezet voor 15 minuten. In deze kamer is een rode knop aanwezig. Als je op deze knop drukt, krijg je een elektrisch schokje. Een paar mensen drukt inderdaad op die knop. Ook al gaf deze een schokje. Eén motivatie om toch te drukken op die knop was om even te ontsnappen aan de saaiheid.

Je zou hierdoor tot de conclusie kunnen komen dat verveling aanzet tot het nemen van risico’s en gevaarlijk gedrag tot gevolg heeft. Echter, een andere kijk hierop laat zien dat het kan leiden tot het bedenken en aangaan van nieuwe ideeën.

Verveling is eigenlijk een kans om jezelf en wensen te ontdekken: wat wil je? Als je hier verder op doorgaat, kom je bij ‘zingeving’. Dan komt de vraag naar boven hoe we het leven meer zinvol voor onszelf kunnen maken. De filosoof Schopenhauer stelde dat verveling gezien kan worden als een reminder van de zinloosheid van het menselijk bestaan. Schopenhauer had een neiging tot verveling en vond dit vooral ‘irritant’. Ook al zette deze verveling hem aan tot het lezen van een boek of een wandeling. Deze dag was dan toch een reminder van onze mentale toestand, waarin we niet echt vooruit komen en steeds meer geïrriteerd raken.

Een andere mening is dat verveling er juist wel toe geleid heeft dat de mens is gaan ontdekken en zich zo over de continenten heeft verspreid. Misschien heeft het wel geleid tot het kunnen maken van vuur, door het tegen elkaar aan wrijven van stokjes.

Zeker is dat onze hersenen stimulans nodig hebben. We hebben nieuwe indrukken nodig, verandering. Dit zorgt ervoor dat de hersenen flexibel blijven, het stimuleert de aanmaak van nieuwe cellen en gaat het afsterven van de hersenen tegen.

  1. Verveling stimuleert creativiteit

Nieuwsgierigheid van de mens is de achterliggende motivatie van verveling. En voortbordurend op dit vorige punt kunnen we aangeven dat die nieuwsgierigheid weer leidt tot creativiteit. We gaan andere dingen proberen, experimenteren en zoeken naar andere oplossingen. Zo vinden we nieuwe toepassingen voor alledaagse dingen.

Doordat we verveling ervaren, gaan onze geesten dwalen. Dit leidt tot een meer associatieve en creatieve manieren van denken. Omdat we in onze omgeving, buiten onszelf, geen stimulans hebben, gaan we dit binnen onszelf zoeken. We kunnen van alles in onze fantasie. We kunnen dan ‘out of the box’ denken.

erveling heeft te maken met nieuwsgierigheid en creativitiet

Zou de mens zonder verveling eigenlijk tot de technologische en artistieke hoogstandjes van deze dag zijn gekomen?!

We zouden verveling dus moeten omarmen, vinden sommigen. In plaats van verveeld te staan in de file, zet je muziek aan en laat je je gedachten wat afdwalen. Een andere onderzoeker vindt juist niet dat we het moeten omarmen. Alhoewel het niet raadzaam is direct een ontsnapping van de verveling te zoeken. Hij snapt dit wel, want verveling is niet fijn. Maar hij vindt dat we deze tijd dan kunnen gebruiken om te luisteren naar onszelf en wat we voelen. Misschien hebben we last van een enorme overload aan informatie door smartphones, internet en dergelijke. We verwachten dat onze nieuwsgierigheid steeds sneller en gemakkelijker wordt geprikkeld. En dit heeft verveling als gevolg.

Deze situatie noopt naar het stellen van diepere vragen. Vragen over de verbinding die we hebben met anderen en de omgeving of juist niet. Een stuk zingeving. Verveling is hier dan een teken van het verlangen naar meer voldoening in het leven.

  1. Verveling heeft een doel!

Jazeker, het heeft een doel. En dit heeft alles te maken met de vorige twee punten.

Verveling houdt ons in beweging. En moedigt ons aan om te blijven ontdekken en om onszelf te blijven uitdagen.

Een bepaalde invloed van aanhoudende verveling is essentieel voor een gelukkig leven.
– Bertrand Russell, Engels filosoof, wiskundige en Nobelprijswinnaar literatuur, 1872-1970

 

Ik hoor je denken ‘ja, leuk allemaal… maar wat kan ik nu met verveling’.

Nu is het inderdaad zo dat bij kortdurende verveling de creativiteit gestimuleerd wordt. Bij langdurige verveling kan dit anders liggen. Een keer vervelen is heel normaal, maar als je hier vaker last van hebt, kan het van invloed zijn op hoe je je voelt. Je kunt je bijvoorbeeld somber gaan voelen als je je vaak verveelt.

Om je een paar handvatten te geven hoe je ermee om kunt gaan, geef ik hier een paar tips.

Tips omgaan met verveling

Als je het als probleem ervaart, kun je het tackelen. Dit hoeft natuurlijk niet. Even je gedachten af laten dwalen of gewoon even niets doen kan heel prettig zijn. Ervaar je veel momenten van verveling dan zijn deze tips erg handig.

1. Laat je inspireren

Ga eens heerlijk fantaseren over alle dingen die je leuk vindt om te doen. Paardrijden, hardlopen, schilderen, knutselen, films kijken, dieren aaien, enzovoort. Probeer ook eens na te denken over nieuwe dingen die je graag zou willen doen. Misschien zit je wel heel veel binnen achter een boek of je laptop. Maak dan eens een wandeling, of ga naar een kinderboerderij. Heb je altijd al willen zwemmen? Onderneem actie en zoek een leuk zwembad bij je in de buurt. Heb je altijd al een instrument willen bespelen? Google naar informatie en welke verschillende cursussen je zou kunnen volgen. Ga het leren!

Wat kan helpen hierbij is het opschrijven van alles wat je bedenkt. Hierna kun je teruglezen wat je zou willen en welke activiteit je het liefst als eerste wilt oppakken.

  1. Gewoon lekker creatief bezig zijn

Als je het fijn vindt om een boek te lezen, dan laat je je even meenemen in het verhaal en vergeet je dat je je verveelt. Of wat dacht je van even wat tekenen, mooie figuurtjes maken, of kleuren. Ook kun je een verhaaltje schrijven als je dat leuk vindt. Vind je het misschien leuk om een dagboek bij te gaan houden? Uitgebreid luisteren naar oude of je lievelingsmuziek kan natuurlijk ook.

Weet je nog wat je leuk vond om te doen toen je nog klein was? Knutselen, knippen en plakken, kleien? Goed idee om dit weer eens te gaan doen en iets te gaan maken. Koekjes bakken? Of een cadeautje mooi en bijzonder in te pakken.

En soms kan het heel goed helpen om even een dutje te doen. Wie weet ben je wel gewoon wat moe en heb je even nergens zin in.

  1. Word actief

Beweging is altijd goed. Kies een sport die je leuk vindt. Of, dichter bij huis en meteen te doen, zing en dans. Of doe wat klusjes in huis: stofzuigen, schoonmaken. En wat dacht je van een rondje wandelen of fietsen om je huis? Soms is het al fijn om even in de buitenlucht te zijn.

  1. Samen dingen doen

Nodig een vriend of meerdere uit om samen bijvoorbeeld een kopje koffie of wijntje te doen. Even gezellig wat kletsen. Of samen naar een film kijken, joggen, een spel doen.

Je kunt ook denken aan vrijwilligerswerk. Wat spreekt jou aan? Extra aandacht besteden aan dieren, oudere mensen, mensen met een handicap, sporten met jeugd? Op internet is vast wel iets te vinden wat je zou kunnen doen in jouw buurt.

  1. Vermijd verveling

Misschien een open deur, maar wel goed om even bij stil te staan. Laat even het internet voor wat het is en kom van de bank af. Mocht je veel gaten in je dag agenda hebben, probeer deze dan van te voren wat op te vullen met iets wat je leuk en interessant vindt.

Of wanneer je je werk soms saai vindt, neem dan iets vaker een korte pauze. Ga koffie halen, praat met collega’s of even naar het toilet of naar buiten. Onderzoek wijst uit dat mensen die een korte pauze nemen van twee minuten als ze een saaie taak moeten doen, meer productief en ontspannen zijn. En meer focus kunnen houden. Je zou bijvoorbeeld even naar een filmpje op YouTube kunnen kijken of een leuk artikel lezen.

Ook is het belangrijk om je te focussen op hetgeen waar je mee bezig bent. Dit houdt in dat de werkomgeving rustig moet zijn. Het klinkt misschien gek, maar muziek op het werk kan ervoor zorgen dat je afgeleid bent en je daardoor gaat vervelen. Je kunt in dit geval je aandacht er niet bijhouden.

Soms kan het zijn dat je bloedsuikerspiegel te laag en dat je hierdoor je aandacht niet kan richten. Als je hier last van hebt, zorg dan voor wat chocola of noten bij de hand.

  1. Probeer mindfulness

Mindfulness kan je helpen om de verveling te laten zijn voor wat het is. En het van alle (positief, negatief of neutraal) kanten te bekijken. Misschien vertelt het je wel dat het soms een reactie kan zijn van irritatie door iets dat je hebt meegemaakt.

Het kan je veel opleveren als je leert dat het oké is om even geen stimulans te ervaren. Een kleine stilte om even bij jezelf na te gaan wat je voelt en nodig hebt, zodat je hierna de verbinding met je omgeving weer aan kan gaan.

Diana Groos

About Diana Groos

Diana is contentmanager bij De Psycholoog. In samenwerking met het team van psychologen schrijft zij stukken over psychologische onderwerpen. Dit artikel is geredigeerd door een van onze psychologen.

2 Comments

  • jennifer mulder schreef:

    een prettig en informatief stuk, dank je.
    deze kennis maakt dat je het leert begrijpen als onderdeel van het leven zelf
    de verschillende invalshoeken die belicht worden maakt het helder dat het zich door verschillende oorzaken kan manifesteren.
    nogmaals dank voor deze wijze les
    vriendelijke groet Jennifer

  • M. Cremer schreef:

    Interessant stuk! Ik sluit me wat dat betreft aan bij mijn voorgangster.
    Bedankt hiervoor.

    M. Cremer.

Leave a Reply