was successfully added to your cart.

Iedereen weet wat woede is. We hebben het allemaal wel eens gevoeld. Soms is het niet meer dan een irritatie en in andere gevallen loop je er rood van aan en gooi je het liefst met het servies.

Over het algemeen is er niets mis met woede.

Voor sommige mensen lopen hun woedeaanvallen echter uit de hand. Ze zorgen voor problemen op het werk, in je relaties en verpesten eigenlijk in het algemeen je leven. In dit artikel vertel ik hoe je met je eigen woede en de woede van anderen om kan gaan.

Wat is woede?

Woede is bovenal een emotie. Zoals bij elke emotie komen er ook lichamelijke aspecten bij woede kijken. Je hart gaat sneller kloppen, je bloeddruk wordt hoger en je loopt rood aan. Dat alles gebeurt omdat je lichaam klaargemaakt wordt voor actie. Woedende gevoelens hangen dus van nature samen met woedende gedragingen.

Woede brengt ook een aantal typerende veranderingen in je gezichtsuitdrukking met zich mee.

Woede brengt ook een aantal typerende veranderingen in je gezichtsuitdrukking met zich mee.

Van nature helpt woede ons om adequaat te reageren op situaties die bedreigend zijn. Als je bijvoorbeeld oneerlijk of ronduit slecht behandeld wordt door anderen, is het belangrijk om voor jezelf op te komen. Woede helpt je om die stap te maken.

Dat was misschien vroeger handig toen we nog in de natuur leefden. Als je toen een levensbedreigende situatie tegenkwam (en daar waren nogal wat van), moest je direct reageren. Tegenwoordig zijn er echter weinig echt levensbedreigende situaties meer. Als je dan ook reageert gedreven door je emotie, is die reactie vaak behoorlijk overdreven. Daarom is het tegenwoordig handig als je woede weet te beheersen.

Er zijn verschillende soorten woede. Denk aan:

  • Irritatie
  • Boosheid
  • Verontwaardiging
  • Nijdigheid

Met deze woorden onderscheiden we vooral hoe heftig de emotie is.

Boosheid kan enorm veel oorzaken hebben. Meestal is woede een reactie op een situatie die ons in gevaar brengt. Bijvoorbeeld als anderen handelen op een manier die niet in overeenkomst is met onze belangen, wanneer ons iets ontzegt wordt of wanneer we ons doel niet kunnen bereiken.

Het kan ook een psychologische reactie zijn om een ander gevoel. Sommige mensen reageren hun boosheid, hun angst of eenzaamheid af door boos te worden. Als je wat wilt doen aan je boosheid, is het belangrijk om goed helder te hebben waar deze vandaan komt. Hier komen we later nog op terug als we het gaan hebben over de verschillende manieren om met woede om te gaan. Maar laten we het eerst hebben over hoe woede geuit wordt.

Hoe wordt woede geuit?

Er zijn een heleboel manieren om je woede te uiten. Een handig onderscheid is in ieder geval passief en agressief.

Woede Passief Agressief

Je ziet dat sommige mensen woede niet goed durven uiten en het daarom laten blijken via een omweg.

Anderen zijn daar gemakkelijker in en laten het direct aan je weten op niet mis te verstane wijze.

We zien ook vaak dat mensen hun woede eerst binnen houden. Als deze echter naar verloop van tijd steeds erger wordt, knalt hij er naar verloop van tijd uit, waarna iemand helemaal door het lint gaat. Je woede niet laten blijken heeft dus nog wel eens het tegenovergestelde effect.

Woede wordt pas problematisch (en een onderwerp voor een psycholoog) op het moment dat de omgang met die woede problemen oplevert. Als je bijvoorbeeld met spullen gaat gooien, iemand anders iets aandoet of wanneer je omgeving er genoeg van begint te krijgen.

Woedeaanvallen

Het is handig om woedeaanvallen te zien als het effect van een grenswaarde die wordt overschreden. Mensen die geïrriteerd zijn kunnen hun woede meestal nog wel beheersen. Mensen die echter gigantisch boos worden hebben daar meer moeite mee. Wat zorgt er nu echter voor dat mensen zo boos worden. We hebben daar twee verklaringen voor:

1: Opeenstapeling: Soms worden mensen woedend wanneer er zich teveel zaken opstapelen. Zo kan het bijvoorbeeld zijn dat je ‘s ochtends een duur bord laat vallen, ‘s middags je ontslag krijgt en ‘s avonds een hoge rekening op de deurmat vind. Als je partner dan iets onaardigs zegt, kun je er van op aan dat die het te verduren krijgt.

2: Ontploffing: Bepaalde situaties kunnen op zichzelf ook gewoon te heftig zijn. Bijvoorbeeld als je ontslag krijgt wanneer je dat niet verdient hebt. Of wanneer je partner je verlaat. Voor mensen met psychologische problemen (angst, depressie, narcisme) kunnen betrekkelijk alledaagse dingen ook al heel bedreigend zijn. Bij hen hoeft er soms maar weinig te gebeuren om tot een ontploffing te lijden.

De tweede vorm komt veel minder vaak voor dan de eerste vorm. Daarom besteden we hieronder veel aandacht aan het beheersen van je woede. Dat helpt om grote woedeaanvallen onder controle te krijgen.

Woede Beheersing

Zoals gezegd wordt iedereen boos, maar niet iedereen heeft last van woede-aanvallen. Dat komt waarschijnlijk doordat veel mensen hun woede tijdig weten te beheersen.

Eigen verantwoordelijkheid
Mensen met woedeaanvallen geven vaak aan dat ze “buiten zichzelf” zijn van woede. Omdat ze woedend zijn, doen ze dingen waar ze eigenlijk niet achter staan. In de rechtbank wordt dit ook geaccepteerd als verdediging.

Als je echter beter wilt leren omgaan met je woede (en woedeaanvallen onder controle wilt krijgen), is het van groot belang om allereerst je eigen verantwoordelijkheid te accepteren. Als je namelijk vindt dat je geen controle hebt over je woede, is de kans ook klein dat je er controle over zult krijgen.

Gelukkig blijkt uit onderzoek dat je woede kunt leren beheersen. In deze paragraaf geven we een aantal mogelijkheden aan. Namelijk: Omdenken, Ontspannen, Communicatie.

Cognitieve Therapie

Dit is een van de meest gebruikte methoden in de hedendaagse psychologie en ook bij de behandeling van woedeaanvallen werkt hij uitstekend.

Het idee hierachter is dat niet alles per se zo is als het lijkt. Mensen worden vaak boos omdat het ze het idee hebben dat hen onrecht is aangedaan, dat ze de tegenslag niet aankunnen of dat er iets anders grondig verkeerd is. Met behulp van enig relativeren (wat de kern is van cognitieve therapie, hoewel er wel meer bij komt kijken) kun je daar een andere betekenis aan geven. En als de betekenis verandert, verandert ook de intensiteit van je woede.

In onze praktijk zien we een aantal overtuigingen die steeds weer terugkomen bij mensen die last hebben van woedeaanvallen. Ik noem hier een aantal:

  • Alles persoonlijk nemen: Als je afgesneden wordt in het verkeerd, zijn we meestal geneigd om die persoon achter zijn stuur weg te trekken en hem er eens flink van langs te geven. Als we zelf iemand afsnijden, komt dat natuurlijk door de omstandigheden.Het helpt om je te beseffen dat niet alle vervelende dingen die ons overkomen persoonlijk bedoeld zijn. Als je baas je geen opslag geeft, heeft dat waarschijnlijk niet zoveel met jou te maken maar eerder met het personeelsbeleid. En als iemand voorkruipt is dat omdat hij je niet gezien heeft, niet omdat hij je een eikel vindt.
  • Rampdenken: hiermee bedoelen we het overdrijven van het belang van zulke dingen. Stel dat je gereserveerd hebt en het blijkt dat de reservering niet is doorgekomen. Er is dus geen tafel voor je.Nu kun je denken: “Mijn avond is verpest”. Je kunt ook denken: “We komen later wel weer eens en wellicht met een mooie korting als goedmaker. Laten we nu op zoek gaan naar een ander restaurant of boodschappen doen voor een goede maaltijd thuis.”Misschien vind je het wel terecht om boos te worden tijdens een dergelijke situatie. Daarmee zie je echter over het hoofd dat je zelf de hele avond verpest, terwijl je er niets mee opschiet. Ze kunnen bij het restaurant toch moeilijk iemand wegsturen omdat jij er bij moet.
  • Lage tolerantie: Geer en Goor hebben in hun TV-programma’s de uitspraak: “Ik heb er de kracht niet meer voor” bekendheid gegeven. Mensen die snel boos worden hebben deze overtuiging vaak ook. De overtuiging is vaak: “Dit kan ik er nu even niet bijhebben.”In de praktijk blijkt dat je er een hoop bij kunt hebben en dat je bovendien niet zoveel te kiezen hebt. Problemen ontstaan of jij daar nu tijd en zin voor hebt of niet. Als je daar boos om wordt, maak je het alleen maar moeilijker voor jezelf.


Er zijn natuurlijk nog veel meer overtuigingen die mensen bozer maken dan nodig is. Als je meer wilt weten over het veranderen van je overtuigingen, kun je ons artikel over cognitieve gedragstherapie lezen. Een psycholoog kan je hier natuurlijk ook mee helpen.

Ontspannen

Woede heeft, zoals eigenlijk elke emotie, een lichamelijke basis. Daarom kan het helpen om je wat te ontspannen. We hebben hier een artikel over ontspanningsoefeningen geschreven.

Deze ontspanning kan je ook helpen om van een afstandje naar je eigen gevoel te kijken. Zo duurt het langer voordat je boos wordt en dat zorgt er weer voor dat je meer tijd hebt om controle uit te oefenen op je gemoedstoestand.

Communicatie

Veel woedeaanvallen ontstaan in een conversatie die je met iemand hebt. Als je beter leert communiceren, zorgt dat er meestal ook voor dat je minder woede-gevoelens hebt.

Een eenvoudig schema voor een goede, begripvolle communicatie is het volgende stappenplan:

  • Probeer de ander eerst te begrijpen: Het is soms begrijpelijk dat je boos wordt wanneer de ander niet doet wat je wil. Vaak heeft de ander daar echter een goede reden voor. Als je die reden helder hebt, is het gemakkelijker om de ander te begrijpen. Op dat moment zul je ook minder snel boos worden over gedrag dat op het eerste gezicht dus irrationeel is (maar op het tweede gezicht best logisch).
  • Leg uit wat jouw behoeften zijn: Veel mensen worden boos als anderen geen rekening houden met hun behoeften. Soms zien ze daarbij over het hoofd dat ze die behoeften niet kenbaar hebben gemaakt. Bedenk je dus goed dat de ander pas rekening kan houden met wat jij wil, als jij verteld hebt wat je wil. Zelfs als jij je behoeften absoluut logisch en universeel geldig vindt.
  • Hou rekening met de ander: Het is niet altijd haalbaar om je zin te krijgen. Zeker niet als je anderen nodig hebt om te bereiken wat je wilt bereiken. Daarom is het handig om ook met de ander mee te denken om samen tot een oplossing te komen. Als je niet bereid bent om dat te doen, hoef je ook niet te verwachten dat de ander dit doet.

Als je deze simpele regels in de praktijk brengt, zul je zien dat het een stuk duidelijker wordt waarom anderen zich gedragen zoals ze zich gedragen. Bovendien zul je ook zien dat anderen best rekening met je willen houden als je ze verteld wat je wilt. Dat kan, samen met cognitieve therapie en ontspanningsoefeningen, ontzettend helpen om je woede wat tot bedaren te brengen.

Omgaan met de woede van anderen

Wellicht lees je dit artikel niet omdat je zelf regelmatig woedeaanvallen hebt, maar omdat je te maken hebt met de woede van iemand anders. Met behulp van een aantal slimme psychologische trucs kun je leren om daar ook verstandiger mee om te gaan. Ik zal er hier een aantal bespreken:

Pas goed op jezelf!
Als je met woedende mensen te maken krijgt, is het belangrijk om te vertrouwen op je gevoel. Het is niet denkbeeldig dat je te maken krijgt met mensen die fysieke agressie niet uit de weg gaan. Als je je niet veilig voelt, verlaat dan het gesprek en zoek hulp van anderen. Sommige mensen zijn simpelweg te boos om tot bedaren te brengen. In die gevallen is het verstandiger om de situatie te verlaten.

1. Wordt zelf niet boos: Een van de belangrijkste regels in de omgang met boze mensen is om zelf niet boos te worden. Dat is meestal water op het vuur. Mensen zullen in reactie daarop waarschijnlijk helemaal uitzinnig worden. Dat is natuurlijk niet wat je nastreeft. Vertel jezelf dat deze boosheid geen verwijt aan jou is en probeer rustig te blijven door diep adem te halen en met je hoofd bij het gesprek te blijven.

2. Laat de boze persoon weten dat je hem begrijpt: Zoals je eerder al hebt gezien in de communicatieregels is dit een belangrijk begin. Mensen zijn vaak woedend omdat ze zich onbegrepen voelen. Met een aantal vragen en een goede terugkoppeling “als ik het goed begrijp vind je het vooral vervelend dat we je niet eerder teruggebeld hebben?”

3. Geef duidelijk aan wat je wilt: Het maakt niet zo heel veel uit of je kunt helpen of juist helemaal niet. Zolang je maar duidelijk bent over wat je kunt betekenen.

4. Stel duidelijke grenzen: Je best doen om een agressieve situatie te hanteren, betekent niet dat je alles maar moet accepteren. Als iemand boos is, is dat geen reden om jou uit te schelden of je aan re raken. Geef aan wanneer het je te ver (dreigt) te gaan en verlaat de situatie wanneer de ander daar niet naar luistert.

In onderstaande video kun je zien hoe dat in zijn werk gaat:

Als je regelmatig met boze mensen te maken hebt, is het overigens de moeite waard om een dergelijke training te volgen. Je kunt dan oefenen tijdens rollenspellen en daar steek je een hoop van op. Je werkgever wil meestal wel meebetalen aan dergelijke trainingen.

Behandeling bij de psycholoog?

Woedeaanvallen op zich zijn geen psychologische stoornis. Als ze regelmatig voorkomen kan het echter wel zijn dat je last hebt van de periodieke explosieve stoornis. De kenmerken van deze stoornis zijn:

  • Je hebt meerdere keren last gehad van woedeaanvallen die gepaard gingen met agressief gedrag of waarbij je iets vernield hebt.
  • De mate van deze woedeaanvallen is niet in overeenstemming met de situatie. Bij wijze van spreken kun je al ontploffen als je niet snel genoeg geholpen wordt in de winkel.
  • De woede kan niet verklaard worden door andere psychologische aandoeningen of door drugsgebruik.

Wat het laatste betreft blijkt woede ook vaak voor te komen als onderdeel van persoonlijkheidsstoornissen zoals Narcisme, of een anti-sociale persoonlijkheidsstoornis.

Als je jezelf hier in herkent, kun je behandeld worden. De behandeling zal zich vooral concentreren op het ontstaan van de woede (wat zorgt er voor dat je zo kwaad wordt) en op het beheersen van de woede wanneer deze er eenmaal is. Daarin wordt er gebruikt gemaakt van de cognitieve gedragstherapie.

Als je op zoek bent naar een psycholoog voor de behandeling van periodieke explosieve stoornis, kun je altijd contact opnemen met De Psycholoog via onze contactpagina.

Robert Haringsma

About Robert Haringsma

Robert Haringsma is psycholoog en onderzoeker. Hij schrijft over onderwerpen als stress, zelfvertrouwen, depressie en angst.

Leave a Reply